Người dân tới làm thủ tục hành chính tại Trung tâm Hành chính công xã Trung Hà.

Không chỉ tinh gọn bộ máy, mà phải nâng cao hiệu quả hoạt động

Một trong những yêu cầu cốt lõi của Chương trình hành động là tiếp tục hoàn thiện tổ chức bộ máy gắn với đổi mới phương thức quản trị và nâng cao hiệu quả thực thi công vụ.

Tinh gọn tổ chức không phải là mục tiêu tự thân. Giá trị của việc sắp xếp bộ máy phải được thể hiện bằng kết quả hoạt động của chính quyền, bằng chất lượng cung cấp dịch vụ công, bằng khả năng giải quyết nhanh chóng, đúng pháp luật những vấn đề phát sinh từ thực tiễn và đặc biệt là bằng sự hài lòng của người dân, doanh nghiệp.

Vì vậy, sau sắp xếp, yêu cầu đặt ra là bộ máy phải rõ chức năng, rõ nhiệm vụ, rõ thẩm quyền, rõ trách nhiệm, hạn chế tối đa tình trạng chồng chéo, bỏ sót hoặc đùn đẩy công việc. Mỗi nhiệm vụ cần có cơ quan, đơn vị chủ trì và người chịu trách nhiệm cụ thể; đồng thời phải có cơ chế phối hợp, kiểm tra và giám sát phù hợp.

Đây chính là bước chuyển từ tư duy “quản lý bộ máy” sang tư duy “quản trị theo kết quả”, trong đó hiệu quả công việc và chất lượng phục vụ Nhân dân là thước đo quan trọng.

Phân cấp, phân quyền để địa phương chủ động giải quyết công việc

Mô hình chính quyền địa phương 2 cấp đặt ra yêu cầu rất cao đối với việc phân cấp, phân quyền. Khi nhiều nhiệm vụ được giao trực tiếp cho địa phương, nhất là cấp xã, thì việc xác định rõ thẩm quyền và bảo đảm đầy đủ điều kiện thực hiện có ý nghĩa quyết định.

Phân cấp, phân quyền phải đi đôi với nguồn lực, nhân lực, tài chính, cơ sở vật chất, dữ liệu và các điều kiện cần thiết khác. Không thể giao thêm nhiệm vụ nhưng thiếu công cụ, thiếu nhân lực hoặc thiếu nguồn lực để thực hiện.

Cùng với phân quyền là yêu cầu kiểm soát quyền lực, tăng cường kiểm tra, giám sát và xác định rõ trách nhiệm. Địa phương được trao quyền phải chủ động, quyết đoán, nhưng đồng thời phải chịu trách nhiệm trước pháp luật và trước Nhân dân về quyết định của mình.

Đối với người dân, ý nghĩa của phân cấp, phân quyền phải được nhìn thấy từ những việc rất cụ thể: hồ sơ được giải quyết nhanh hơn; thủ tục hành chính thuận tiện hơn; những vấn đề phát sinh ở cơ sở được xử lý kịp thời hơn; người dân không phải đi lại nhiều lần hoặc qua nhiều cấp trung gian để giải quyết một công việc thuộc thẩm quyền địa phương.

Cấp xã phải thực sự trở thành cấp chính quyền gần dân nhất

Trong mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, cấp xã giữ vị trí đặc biệt quan trọng bởi đây là nơi trực tiếp tiếp xúc, giải quyết công việc hằng ngày của người dân, doanh nghiệp và cộng đồng dân cư.

Vì vậy, xây dựng chính quyền cấp xã vững mạnh không chỉ là yêu cầu về tổ chức mà còn là yêu cầu về chất lượng quản trị ở cơ sở.

Cấp xã phải thực sự nắm chắc tình hình địa bàn, hiểu dân, sát dân, kịp thời phát hiện và giải quyết những vấn đề nảy sinh từ cơ sở. Những vấn đề liên quan trực tiếp đến đời sống người dân như đất đai, xây dựng, an sinh xã hội, y tế, giáo dục, môi trường, trật tự đô thị, sản xuất và sinh kế cần được tiếp cận theo hướng chủ động giải quyết, hạn chế tình trạng để vụ việc kéo dài hoặc phát sinh nhiều cấp trung gian.

Điều đó đòi hỏi chính quyền cấp xã không chỉ “đủ người” mà phải đủ năng lực. Đội ngũ cán bộ, công chức phải đáp ứng yêu cầu chuyên môn, có kỹ năng xử lý công việc, có tinh thần trách nhiệm và thái độ phục vụ Nhân dân.

Cán bộ là yếu tố quyết định hiệu quả vận hành

Bộ máy có thể được tổ chức khoa học, quy trình có thể được thiết kế chặt chẽ nhưng nếu đội ngũ cán bộ không đáp ứng yêu cầu thì hiệu quả hoạt động vẫn khó đạt được.

Chương trình hành động vì vậy đặt yêu cầu tiếp tục nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức; đổi mới công tác đánh giá theo hướng thực chất, lấy kết quả, sản phẩm công việc và mức độ hoàn thành nhiệm vụ làm cơ sở quan trọng.

Đặc biệt, cần khắc phục tư tưởng làm việc cầm chừng, né tránh, sợ trách nhiệm hoặc đùn đẩy công việc lên cấp trên. Trong điều kiện thẩm quyền được phân cấp mạnh hơn, cán bộ, công chức cấp xã phải có khả năng dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung, đồng thời tuân thủ đầy đủ quy định của pháp luật.

Cùng với đó là yêu cầu đào tạo, bồi dưỡng, bố trí cán bộ phù hợp với vị trí việc làm và yêu cầu nhiệm vụ; ưu tiên những người có năng lực thực tiễn, có chuyên môn và kỹ năng giải quyết công việc trực tiếp với người dân.

Đoàn viên, thanh niên hỗ trợ người dân nhập các thông tin cần thiết lên hệ thống dịch vụ công trực tuyến tại Trung tâm Phục vụ hành chính công xã Sơn Dương.

Chuyển đổi số phải tạo ra thay đổi thực chất

Một chính quyền hiện đại không thể thiếu nền tảng số và dữ liệu số. Tuy nhiên, chuyển đổi số trong hoạt động công vụ không chỉ dừng ở việc đưa thêm phần mềm vào sử dụng mà phải hướng tới thay đổi phương thức quản lý và phục vụ.

Dữ liệu phải được kết nối, chia sẻ, khai thác hiệu quả; quy trình xử lý công việc phải được chuẩn hóa, liên thông; người dân có thể tiếp cận dịch vụ công thuận tiện hơn và giảm thời gian, chi phí thực hiện thủ tục hành chính.

Đối với cấp xã, chuyển đổi số càng có ý nghĩa thiết thực. Khi dữ liệu được liên thông và cán bộ có thể khai thác thông tin cần thiết trên các hệ thống dùng chung, người dân sẽ giảm việc phải cung cấp lại những thông tin mà cơ quan nhà nước đã có. Đây chính là một trong những biểu hiện cụ thể của nền hành chính phục vụ.

Mọi cải cách cuối cùng phải hướng tới người dân

Điểm quan trọng nhất cần nhận thức trong quá trình vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp là: thành công của mô hình không được đo bằng việc bộ máy đã sắp xếp xong, mà phải được đo bằng hiệu quả hoạt động sau sắp xếp.

Một bộ máy tinh gọn nhưng người dân vẫn phải đi lại nhiều lần; thẩm quyền đã phân cấp nhưng hồ sơ vẫn chậm giải quyết; cán bộ đủ về số lượng nhưng thiếu năng lực, trách nhiệm; hệ thống công nghệ được đầu tư nhưng dữ liệu không liên thông – thì mục tiêu cải cách chưa đạt được như mong muốn.

Ngược lại, khi người dân cảm nhận rõ thủ tục được đơn giản hóa, công việc được giải quyết nhanh hơn, cán bộ trách nhiệm hơn, chính quyền lắng nghe và phản hồi kịp thời hơn, khi đó những đổi mới về tổ chức bộ máy mới thực sự đi vào cuộc sống.

Đây cũng là yêu cầu đặt ra đối với chính quyền các địa phương trong quá trình triển khai Chương trình hành động của Chính phủ: lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm phục vụ; lấy sự hài lòng của người dân làm một trong những thước đo hiệu quả hoạt động; lấy kết quả thực hiện nhiệm vụ làm căn cứ đánh giá tổ chức và cán bộ.

Tạo nền tảng cho một nền quản trị địa phương hiện đại

Chương trình hành động của Chính phủ thực hiện Kết luận số 76-KL/TW không chỉ giải quyết những vấn đề trước mắt trong quá trình vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp mà còn đặt nền tảng cho quá trình đổi mới phương thức quản trị quốc gia và quản trị địa phương trong thời gian tới.

Một chính quyền địa phương tinh gọn hơn, phân quyền rõ hơn, cán bộ chuyên nghiệp hơn, dữ liệu được kết nối tốt hơn và phương thức phục vụ hiện đại hơn sẽ tạo thêm điều kiện để nguồn lực được sử dụng hiệu quả, quyết định quản lý sát thực tiễn và các chính sách đến với người dân nhanh chóng hơn.

Với tinh thần quyết tâm, chủ động và trách nhiệm, việc triển khai Chương trình hành động cần được thực hiện đồng bộ từ Trung ương đến địa phương, từ hoàn thiện thể chế đến tổ chức thực hiện; từ sắp xếp bộ máy đến nâng cao chất lượng cán bộ; từ chuyển đổi số đến đổi mới phương thức phục vụ.

Mục tiêu cuối cùng không phải là có một bộ máy nhỏ hơn, mà là một bộ máy hoạt động tốt hơn; không chỉ là giảm tầng nấc trung gian, mà là đưa chính quyền đến gần dân hơn; không chỉ là phân định lại thẩm quyền, mà là làm cho mỗi cấp chính quyền thực sự chủ động và chịu trách nhiệm.

Đó cũng chính là ý nghĩa sâu xa của việc tiếp tục hoàn thiện và vận hành hiệu quả mô hình chính quyền địa phương 2 cấp – xây dựng một nền hành chính tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả, hiện đại, gần dân, trọng dân và vì Nhân dân phục vụ./.