Qua thảo luận, các đại biểu cơ bản nhất trí với các dự án luật, một số ý kiến quan tâm đến việc mở rộng đối tượng tham gia BHXH bắt buộc có việc làm, thu nhập không ổn định; công tác quản lý, sử dụng hiệu quả quỹ BHXH (Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo hiểm xã hội); hoàn thiện quy định về trách nhiệm của người đứng đầu, bộ tiêu chí đánh giá chất lượng, hiệu quả thực hành dân chủ ở cơ sở; quy định về những việc lấy ý kiến của Nhân dân; việc hướng dẫn thực hiện Luật của Chính phủ (Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở (sửa đổi))...

Đồng chí Ma Thị Thúy, Ủy viên chuyên trách HĐDT phát biểu thảo luận.

Góp ý dự thảo Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở (sửa đổi), đại biểu Ma Thị Thúy đề nghị làm rõ trách nhiệm phản hồi, giải trình và bảo đảm quyền giám sát của người dân. Việc mở rộng thực hiện dân chủ trên nền tảng số cần đi đôi với hỗ trợ người cao tuổi, người khuyết tật và đồng bào dân tộc thiểu số tham gia đầy đủ.

Bảo đảm quyền làm chủ thực chất, người dân có điều kiện tham gia thực hành dân chủ ở cơ sở

Theo đại biểu, khi mở rộng các hình thức thực hiện dân chủ trên nền tảng số, cần quy định rõ trách nhiệm duy trì phương thức trực tiếp, bố trí điểm hỗ trợ tại thôn, bản và hướng dẫn bằng tiếng dân tộc thiểu số theo nhu cầu. Việc lựa chọn hình thức lấy ý kiến phải phù hợp với đặc điểm người tham gia, điều kiện hạ tầng và đi lại; đồng thời công khai lý do lựa chọn, bảo đảm người cao tuổi, người khuyết tật, người thiếu thiết bị, kỹ năng hoặc gặp rào cản ngôn ngữ đều có thể tham gia. Đại biểu cũng đề nghị làm rõ phạm vi công khai thông tin về các chương trình, dự án triển khai trên địa bàn hoặc trực tiếp ảnh hưởng đến cộng đồng, kể cả do cấp trên hay chủ thể khác thực hiện. Cần phân định trách nhiệm công khai của cấp xã với trách nhiệm cung cấp thông tin của chủ đầu tư và cơ quan quản lý, chú trọng nguồn vốn, đối tượng thụ hưởng, tiến độ và kết quả các chương trình hỗ trợ vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi. Thông tin cần được trình bày dễ hiểu, thuận tiện tra cứu tại nơi sinh hoạt cộng đồng và có hình thức ngoài môi trường số. Trường hợp công khai thiếu, sai hoặc chậm phải có trách nhiệm bổ sung, đính chính, thông báo việc khắc phục và xem xét trách nhiệm người thực hiện, đồng thời tuân thủ quy định về bí mật nhà nước và dữ liệu cá nhân.

Làm rõ trách nhiệm phản hồi và giải trình

Đối với quyền được phản hồi, đại biểu cho rằng cần xác định rõ đầu mối, thời hạn trả lời và trách nhiệm khi chậm xử lý, tránh tình trạng kiến nghị được chuyển nhiều lần nhưng không rõ cơ quan chịu trách nhiệm chính. Đại biểu đề xuất có cơ chế theo dõi từ khi tiếp nhận đến khi có kết quả; chậm nhất năm ngày làm việc kể từ khi nhận kiến nghị phải thông báo việc tiếp nhận hoặc chuyển đúng thẩm quyền, nêu rõ đầu mối xử lý. Đây là thời hạn đề xuất cho thông báo bước đầu, không thay thế thời hạn giải quyết theo pháp luật liên quan. Với kiến nghị, phản ánh chưa có luật khác điều chỉnh, cần xác định thời hạn trả lời; nếu chưa giải quyết xong phải thông báo lý do, tiến độ và thời điểm dự kiến trả lời. Khiếu nại, tố cáo phải được phân loại, xử lý theo trình tự riêng. Đại biểu đề nghị thống nhất trách nhiệm của cơ quan giải quyết với vai trò theo dõi, giám sát của Mặt trận Tổ quốc, Công đoàn; có cơ chế xem xét trách nhiệm khi không phản hồi hoặc đùn đẩy việc giải quyết.

Về đánh giá kết quả thực hiện dân chủ, đại biểu đề nghị xác lập ngay trong luật nguyên tắc khách quan, công khai, dựa trên kết quả bảo đảm quyền tiếp cận thông tin, quyền tham gia và việc được trả lời thỏa đáng. Việc đánh giá cần sử dụng ý kiến người dân cùng kết quả giám sát, phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc; có cơ chế phản hồi, kiểm tra, điều chỉnh khi có căn cứ. Theo đại biểu, không nên chủ yếu đếm số cuộc họp, văn bản, lượt truy cập hoặc mặc nhiên coi ít kiến nghị, khiếu nại là thực hiện dân chủ tốt. Với vùng khó khăn, cần đánh giá cả việc hỗ trợ người dân tham gia. Chính phủ quy định tiêu chí thành phần, thang điểm và quy trình trên cơ sở các nguyên tắc của luật; phạm vi đánh giá cần rõ ràng, tránh chồng chéo với đánh giá cán bộ. Đại biểu đề nghị làm rõ cách tính tỷ lệ trên 50% người dân có ý kiến để xác định trách nhiệm giải trình khi cơ quan có thẩm quyền quyết định khác với ý kiến đó. Nếu giữ ngưỡng này, cần tính trên tổng số chủ thể tham gia hợp lệ đối với từng nội dung; công khai số được lấy ý kiến, số tham gia và cơ cấu ý kiến. Đối tượng, phạm vi, hình thức lấy ý kiến theo cá nhân hay đại diện hộ phải được xác định trước, phù hợp từng vấn đề. Đồng thời, đại biểu lưu ý phải xem xét, giải trình cả ý kiến thiểu số có căn cứ pháp lý hoặc phản ánh nguy cơ xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp. Đối với định canh, định cư, dự án tác động trực tiếp và chính sách an sinh, người dân cần được cung cấp đầy đủ thông tin trước khi góp ý. Có thể sử dụng kết quả lấy ý kiến theo pháp luật về đất đai, quy hoạch, môi trường nếu đáp ứng yêu cầu chung, tránh trùng lặp nhưng vẫn bảo đảm tiếp thu, giải trình đầy đủ, kể cả với nội dung cấp trên giao lấy ý kiến.

Bảo đảm quyền quyết định và giám sát của cộng đồng

Với sáng kiến của người dân, đại biểu đề nghị làm rõ cách xác định hộ, danh sách tính tỷ lệ đồng thuận, trách nhiệm hỗ trợ kiểm tra và thời hạn xem xét. Việc đưa sáng kiến ra cộng đồng phải có quy trình minh bạch, nêu rõ lý do nếu không được chấp nhận. Cơ chế xem xét sáng kiến được dưới 10% tổng số hộ đồng thuận khi Ban công tác Mặt trận tán thành cũng cần được quy định rõ để hạn chế đánh giá chủ quan.

Đại biểu nhấn mạnh người dân chỉ có nghĩa vụ chấp hành quyết định của cộng đồng được ban hành đúng thẩm quyền, nội dung và trình tự luật định. Tỷ lệ tán thành không thể hợp pháp hóa khoản thu trái luật hoặc làm mất tính tự nguyện của khoản đóng góp thuộc diện tự nguyện. Cần làm rõ trách nhiệm, thời hạn trả lời và biện pháp xử lý kiến nghị về quyết định có dấu hiệu trái luật; phân biệt với khiếu nại, khởi kiện đối với quyết định, hành vi công nhận hoặc từ chối công nhận của cơ quan có thẩm quyền.

Liên quan đến thay đổi tổ chức Ban Thanh tra nhân dân, đại biểu đề nghị bảo đảm quyền giám sát tại nơi không tổ chức ban, nhất là nơi không có Công đoàn. Việc giao Công đoàn thực hiện nhiệm vụ của Ban Thanh tra nhân dân chỉ có thể áp dụng tại nơi có tổ chức này. Vì vậy, cần xác định chủ thể tiếp nhận, theo dõi và giám sát xử lý kiến nghị bảo đảm tính đại diện; có kênh gửi đến cấp có thẩm quyền và biện pháp bảo vệ người kiến nghị, nhất là khi phản ánh liên quan người đứng đầu. Đại biểu cũng đề nghị làm rõ các trường hợp đặc thù trong tổ chức Ban Thanh tra nhân dân; xem xét vai trò của tổ chức đại diện người lao động tại đơn vị thuộc phạm vi pháp luật lao động theo đúng điều kiện luật định. Quyền yêu cầu tài liệu, xem xét và làm rõ thông tin vụ việc cần được xác định để phục vụ giám sát, phát hiện, kiến nghị, không làm phát sinh thẩm quyền thanh tra hoặc kết luận vi phạm. Việc từ chối cung cấp tài liệu phải nêu rõ lý do và căn cứ pháp luật.

Đối với thời hạn 15 ngày được nêu trong dự thảo, đại biểu đề nghị phân biệt rõ với thời hạn giải quyết theo các luật khác; quy định việc chuyển đúng thẩm quyền, thông báo tiến độ khi chưa giải quyết xong và bổ sung tương ứng đối với doanh nghiệp nhà nước. Việc chấm dứt hoạt động của Ban Thanh tra nhân dân ở nơi không có Công đoàn chỉ nên thực hiện khi đã có phương án bảo đảm quyền giám sát, bàn giao hồ sơ và các kiến nghị đang xử lý.

Đồng chí Hoàng Ngọc Định, Uỷ viên BCH Đảng bộ tỉnh, Chỉ huy trưởng Ban Chỉ huy Bộ đội biên phòng tỉnh phát biểu thảo luận.

Tham gia thảo luận, Đại biểu Hoàng Ngọc Định cơ bản tán thành sự cần thiết sửa đổi Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở. Về trách nhiệm trong việc bảo đảm để Nhân dân thực hiện kiểm tra, giám sát tại Điều 24, đại biểu cho rằng cần tiếp tục rà soát, vì quy định chưa thể hiện các căn cứ phát sinh đối thoại theo yêu cầu của cử tri, chủ thể phối hợp, thủ tục thông báo trước và trách nhiệm công khai kết quả. Đối chiếu với Luật Tổ chức chính quyền địa phương, đại biểu đề nghị sửa đổi theo hướng quy định việc tổ chức hội nghị đối thoại giữa chính quyền địa phương cấp xã với Nhân dân thực hiện theo Điều 43 Luật Tổ chức chính quyền địa phương; đồng thời giao Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã chỉ đạo thực hiện kết luận sau đối thoại và công khai kết quả giải quyết kiến nghị.

Về cơ chế thực hiện dân chủ ở cơ sở tại đặc khu không tổ chức cấp chính quyền địa phương, đại biểu kiến nghị cơ quan soạn thảo rà soát, bổ sung quy định riêng tại Điều 61 về việc thực hiện dân chủ ở cơ sở tại đặc khu không tổ chức cấp chính quyền địa phương; theo hướng xác định rõ trách nhiệm của Ủy ban nhân dân đặc khu, cơ chế gửi và tiếp nhận báo cáo, tổ chức đối thoại, giám sát, cũng như đầu mối thực hiện các nhiệm vụ được giao cho Hội đồng nhân dân hoặc chính quyền địa phương cấp xã. Đồng thời, cần rà soát toàn bộ các quy định có cụm từ để bảo đảm thống nhất trong mô hình chính quyền địa phương hai cấp.

Về hoàn thiện quy định thành lập Ban Giám sát đầu tư của cộng đồng và thẩm quyền xử lý kiến nghị của Ban Giám sát đầu tư, đại biểu đề nghị quy định theo hướng Ban Giám sát đầu tư của cộng đồng được thành lập đối với chương trình, dự án thuộc diện giám sát đầu tư của cộng đồng theo pháp luật về đầu tư công và pháp luật có liên quan.

Về phạm vi thanh tra việc thực hiện dân chủ ở cơ sở, đại biểu đề nghị tiếp tục rà soát, làm rõ để xác định chủ thể có thẩm quyền, phạm vi, căn cứ và cơ chế thực hiện hoạt động thanh tra việc thực hiện dân chủ ở cơ sở, bảo đảm thống nhất với pháp luật về thanh tra, tránh chồng chéo thẩm quyền.

Tham gia vào Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Bộ luật Lao động, Luật Lưu trữ, Luật Bình đẳng giới, Luật Hoạt động chữ thập đỏ và Luật Việc làm, đại biểu Hoàng Ngọc Định đề nghị nghiên cứu có quy định phù hợp về đầu mối quản lý Hội chữ thập đỏ.

Đoàn ĐBQH tỉnh Đắk Lắk, Tuyên Quang tại phiên thảo luận tổ.

Ngày mai 22/10, Quốc hội dành cả ngày thảo luận tại tổ vào Luật Đất đai (sửa đổi); Luật Nhà ở (sửa đổi); Luật kinh doanh bất động sản (sửa đổi).