Đồng chí Lý Thị Lan, Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy, Phó Trưởng đoàn ĐBQH tỉnh phát biểu thảo luận.

Tham gia thảo luận vào Luật Đất đai (sửa đổi), đại biểu Lý Thị Lan đề nghị tiếp tục làm rõ một số quy định có tác động trực tiếp đến người dân và chính quyền cơ sở. Thứ nhất, về chính sách đất đai đối với đồng bào dân tộc thiểu số tại Điều 15 của dự thảo Luật. Đại biểu cho rằng cần hoàn thiện quy định theo hướng không chỉ giải quyết việc giao đất ban đầu, mà còn phải bảo đảm người dân có đất để ở, có tư liệu sản xuất và sử dụng đất ổn định, lâu dài. Đại biểu đề nghị chỉnh lý khoản 2 Điều 15 theo hướng: xác định nhu cầu và hạn mức hỗ trợ theo hộ nghèo, hộ cận nghèo; cá nhân được hỗ trợ phải là thành viên của hộ thuộc diện chính sách, không chia tách suất hỗ trợ theo số thành viên. Đồng thời, cần thống nhất điều kiện cư trú và điều kiện xác lập quyền sử dụng đất để tránh vướng mắc khi cấp Giấy chứng nhận. Về quản lý đất sau khi được Nhà nước hỗ trợ. Đại biểu đề nghị rà soát khoản 3 Điều 15 và các quy định liên quan đến quyền chuyển nhượng đối với đất được Nhà nước hỗ trợ theo chính sách dân tộc. Về quỹ đất để thực hiện chính sách, đặc biệt là đất có nguồn gốc nông, lâm trường cần làm rõ hơn cơ chế rà soát, xử lý diện tích đất do các công ty nông, lâm nghiệp quản lý; xác định diện tích doanh nghiệp tiếp tục sử dụng, diện tích phải thu hồi hoặc bàn giao về địa phương theo đúng quy định. Đối với diện tích đã được thu hồi, bàn giao hợp pháp, phù hợp quy hoạch và đủ điều kiện sử dụng, cần quy định nguyên tắc ưu tiên xem xét bố trí đất ở, đất sản xuất cho đồng bào dân tộc thiểu số đang thiếu đất; ghi rõ nguyên tắc ngân sách trung ương hỗ trợ những địa phương chưa tự cân đối được ngân sách, căn cứ nhu cầu hỗ trợ thực tế và mức độ khó khăn của địa bàn.

Đồng tình với chủ trương đẩy mạnh phân cấp, phân quyền cho chính quyền địa phương. Đại biếu nhấn mạnh, phân cấp phải đi đôi với năng lực thực hiện, điều kiện bảo đảm và trách nhiệm pháp lý rõ ràng. Nếu giao thẩm quyền rất lớn nhưng không bảo đảm điều kiện thực hiện thì có thể dẫn đến quá tải, kéo dài thời gian giải quyết thủ tục hoặc phát sinh sai sót pháp lý, nhất là đối với hồ sơ có nguồn gốc đất phức tạp. Đại biểu đề nghị chỉnh lý điểm d khoản 2 Điều 18 theo hướng: Việc phân cấp, ủy quyền thêm cho cấp xã phải căn cứ các tiêu chí cụ thể về nhân lực chuyên môn, cơ sở dữ liệu đất đai, hạ tầng kỹ thuật và khối lượng công việc; đồng thời quy định rõ trách nhiệm hướng dẫn, kiểm tra và hỗ trợ của cấp tỉnh. Đối với dự án thu hồi đất có đồng thời tổ chức và cá nhân, cộng đồng dân cư, đề nghị cấp tỉnh quyết định thu hồi đất và phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư để bảo đảm thống nhất trong cùng một dự án; cấp xã thực hiện các nhiệm vụ theo phân công. Riêng đối với đất có nguồn gốc nông, lâm trường, cần xác định rõ cấp tỉnh chịu trách nhiệm chỉ đạo rà soát, xử lý và phê duyệt phương án sử dụng đất; cấp xã phối hợp kiểm kê, xác minh hiện trạng, công khai phương án và thực hiện việc giao đất cho cá nhân theo đúng thẩm quyền. Tiếp tục đơn giản hóa và số hóa việc lập kế hoạch sử dụng đất cấp xã, đại biểu đề nghị thiết kế kế hoạch sử dụng đất cấp xã theo hướng tích hợp dữ liệu, tập trung vào chỉ tiêu sử dụng đất, vị trí, ranh giới và danh mục dự án; quy định rõ trường hợp phải lập mới, trường hợp chỉ cần cập nhật, điều chỉnh trên nền bản đồ số.

Về hỗ trợ đối với tài sản gắn liền với đất khi Nhà nước thu hồi đất, tại điểm a khoản 5 Điều 45 và khoản 1 Điều 46 của dự thảo Luật. Đồng tình với nguyên tắc không bồi thường đối với tài sản hình thành từ hành vi vi phạm pháp luật. Tuy nhiên đại biểu đề nghị bổ sung Điều 45 nguyên tắc cho phép xem xét hỗ trợ có điều kiện đối với nhà ở, công trình phục vụ đời sống hình thành do yếu tố lịch sử, trên cơ sở xác minh thời điểm tạo lập, nguồn gốc đất, điều kiện được công nhận quyền sử dụng đất và hoàn cảnh thực tế.

Đồng chí Ma Thị Thúy, Ủy viên chuyên trách HĐDT phát biểu thảo luận.

Phát biểu thảo luận, đại biểu Ma Thị Thúy đề nghị làm rõ đối tượng thụ hưởng, thống nhất điều kiện cư trú và chính sách hỗ trợ đất đai đối với đồng bào dân tộc thiểu số. Việc sửa luật cần giải quyết những vướng mắc từ thực tiễn, giúp người dân tiếp cận chính sách và ổn định cuộc sống.

Theo đại biểu thời gian qua, Đảng, Quốc hội, Chính phủ đã quan tâm, ban hành nhiều chính sách và dành nguồn lực để giải quyết đất ở, đất sản xuất cho đồng bào dân tộc thiểu số. Tuy nhiên, kết quả thực hiện vẫn còn hạn chế. Vì vậy, lần sửa luật này cần tháo gỡ các điểm nghẽn về thể chế, tạo thuận lợi cho địa phương tổ chức thực hiện và người dân hiểu rõ, chủ động tham gia giải quyết tình trạng thiếu đất.

Đại biểu đề nghị làm rõ là mối quan hệ giữa chính sách đất đai trong dự thảo luật với chính sách hỗ trợ thuộc Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi. Thực tế hiện nay việc thực hiện còn có sự khác nhau về phạm vi, địa bàn, đối tượng, nội dung và thời điểm áp dụng. Đại biểu đề nghị rà soát, thống nhất các quy định trong dự thảo luật với hướng dẫn thực hiện chương trình giai đoạn 2026 - 2035, tránh chồng chéo, mâu thuẫn khi triển khai thực hiện.

Về đối tượng được hỗ trợ, đại biểu cho rằng cần giải thích rõ quy định cá nhân là người dân tộc thiểu số thuộc hộ nghèo, hộ cận nghèo được hiểu là từng thành viên trong hộ hay một người đại diện cho hộ gia đình. Sự khác nhau giữa cách xác định đối tượng theo cá nhân trong chính sách đất đai và theo hộ gia đình trong chương trình mục tiêu quốc gia có thể dẫn đến cách hiểu, cách thực hiện thiếu thống nhất. Nội dung này cần được làm rõ ngay từ khâu xác định đối tượng để bảo đảm cơ sở pháp lý khi cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất.

Các đại biểu phát biểu thảo luận.

Đại biểu cũng đề nghị quy định cụ thể thế nào là hỗ trợ đất đai lần đầu, được xác định từ thời điểm nào và xử lý ra sao đối với những hộ, cá nhân đã được giao đất hoặc hỗ trợ đất theo các chương trình trước đây. Trên cơ sở đó, địa phương cần rà soát đến từng thôn, xã, xác định người đã thụ hưởng và người còn đủ điều kiện được hỗ trợ; lập phương án giải quyết, đồng thời tạo điều kiện để cộng đồng tham gia giám sát. Đối với điều kiện cư trú, đại biểu lưu ý cách sử dụng các yêu cầu về sinh sống, cư trú và thường trú còn có thể gây khó khăn khi xác định người thụ hưởng. Nếu điều kiện để miễn, giảm tiền sử dụng đất và điều kiện cấp giấy chứng nhận không thống nhất, người dân có thể được hỗ trợ nhưng lại gặp trở ngại khi hoàn thiện thủ tục pháp lý. Vì vậy, cần thống nhất điều kiện áp dụng ngay từ đầu, xác minh chặt chẽ thông tin cư trú, vừa bảo đảm quyền lợi người dân, vừa hạn chế việc khai báo không đúng để hưởng chính sách.

Bên cạnh đó, đại biểu đề nghị xem xét bổ sung hộ đã thoát nghèo (sau 36 tháng) vào diện được hỗ trợ theo kiến nghị của nhiều địa phương. Việc này nhằm bảo đảm tính liên tục của chính sách, giúp người dân ổn định cuộc sống, hạn chế nguy cơ tái nghèo và bảo đảm sự thống nhất với chính sách của chương trình mục tiêu quốc gia.

Về quản lý đất sau hỗ trợ, đại biểu đề nghị làm rõ phạm vi các trường hợp được thực hiện quyền chuyển nhượng và các trường hợp bị cấm chuyển nhượng. Quy định về thực hiện nghĩa vụ tài chính khi đăng ký biến động cũng cần được rà soát để vừa tạo điều kiện cho người dân, nhất là hộ nghèo, vừa bảo đảm khả năng quản lý. Theo đại biểu, thực tế có trường hợp người dân gặp khó khăn về kinh tế, chuyển nhượng đất nhưng không thực hiện đăng ký biến động, dẫn đến vi phạm và gây khó khăn cho việc xử lý.

Đại biểu cho rằng cần cụ thể hóa các hành vi vi phạm chính sách đất đai đối với đồng bào dân tộc thiểu số, quy định rõ cách xử lý, thẩm quyền và trình tự thực hiện. Cùng với tuyên truyền để người dân hiểu quyền, nghĩa vụ đối với đất được hỗ trợ, các văn bản thực hiện chính sách cần nêu rõ việc nghiêm cấm chuyển nhượng trái pháp luật. Chính quyền cấp xã cần phối hợp với thôn và cộng đồng dân cư theo dõi thường xuyên việc sử dụng đất, kịp thời phát hiện hành vi lợi dụng chính sách.

Đối với đất có nguồn gốc từ các nông, lâm trường quốc doanh, đại biểu đề nghị có cơ chế và chế tài đủ mạnh để thu hồi những diện tích thuộc trường hợp phải thu hồi, tạo quỹ đất thực hiện chính sách hỗ trợ đồng bào. Thực tế nhiều địa phương phản ánh tình trạng người dân còn thiếu đất trong khi một số công ty nông, lâm nghiệp sử dụng đất chưa hiệu quả, thiếu hợp tác với địa phương trong quá trình giải quyết.

Từ thực tế đó, đại biểu đề nghị quy định cụ thể tiêu chí đánh giá hiệu quả sử dụng đất, thời hạn thực hiện phương án sử dụng đất và chế tài xử lý các đơn vị chây ỳ, không thực hiện. Việc hoàn thiện các quy định này cần giúp địa phương giải quyết được quỹ đất hỗ trợ, đáp ứng nhu cầu đất ở, đất sản xuất và tạo điều kiện để đồng bào ổn định đời sống lâu dài.

Đồng chí Lý Văn Huấn, Ủy viên BCH Đảng bộ tỉnh, Viện trưởng Viện KSND tỉnh phát biểu thảo luận.

Phát biểu thảo luận, đại biểu Lý Văn Huấn đề nghị cần có quy định cụ thể, rõ ràng giúp cho việc giải quyết các vụ việc tranh chấp đất đai tại tòa án được thuận lợi, nhanh tróng, đáp ứng yêu cầu của người dân. Đại biểu nhấn mạnh thực tế hiện nay có nhiều vụ án giải quyết tranh chấp đất đai tại tòa án bị tồn đọng, kéo dài rất lâu, do vướng mắc đến việc cung cấp chưa kịp thời hồ sơ, tài liệu có liên quan của cơ quan quản lý nhà nước về đất đai. Liên quan đến giải quyết tranh chấp đất đai, đại biểu Lý Văn Huấn kiến nghị xem xét quy định bắt buộc phải hòa giải ở UBND cấp xã trước khi chuyển tòa án giải quyết (nếu hòa giải không thành). Theo đại biểu cần quy định theo hướng thuận lợi nhất cho các bên có liên quan trong việc lựa chọn cơ quan giải quyết tranh chấp đất đai. Cũng liên quan đến nội dung này, tại điều 96 quản lý nhà nước về đất đai, đại biểu đề nghị bổ sung một khoản về trách nhiệm của cơ quan có liên phải cung cấp hồ sơ, tài liệu để tòa án giải quyết tranh chấp đất đai.