Kỳ 1: Chất vấn - bản lĩnh, trách nhiệm của đại biểu trước cử tri

Chất vấn chỉ có ý nghĩa khi tạo ra chuyển biến

Một phiên chất vấn có thể diễn ra sôi nổi, nhiều vấn đề được đặt ra và nhiều câu hỏi được trả lời. Tuy nhiên, nếu những cam kết sau đó không được thực hiện hoặc không được theo dõi, giám sát thì hoạt động chất vấn chưa đạt đầy đủ mục tiêu. Vì vậy, theo dõi sau chất vấn là khâu không thể tách rời của quá trình giám sát.

Giá trị của chất vấn không chỉ thể hiện ở chất lượng câu trả lời tại nghị trường mà quan trọng hơn là những chuyển biến cụ thể trong tổ chức thực hiện. Vấn đề được nêu phải gắn với trách nhiệm, nhiệm vụ, thời hạn và kết quả có thể kiểm chứng; những hạn chế, vướng mắc kéo dài phải được tiếp tục xem xét cho đến khi có chuyển biến rõ ràng.

Tại Kỳ họp thứ tư HĐND tỉnh Tuyên Quang khóa XX, HĐND tỉnh đã ban hành Nghị quyết số 45/NQ-HĐND ngày 26/6/2026 về chất vấn. Việc ban hành nghị quyết tạo cơ sở pháp lý để chuyển những nội dung đã được làm rõ tại nghị trường thành yêu cầu, nhiệm vụ cụ thể và tiếp tục giám sát quá trình thực hiện.

Đại biểu Sền Văn Bắc, Phó Trưởng Ban Pháp chế Hội đồng nhân dân tỉnh phát biểu chất vấn.

Từ câu trả lời đến trách nhiệm có thể kiểm chứng

Một câu trả lời chỉ dừng ở cụm từ “sẽ khắc phục” là chưa đủ. Người bị chất vấn cần làm rõ việc phải thực hiện, giải pháp, trách nhiệm cá nhân, cơ quan tham mưu hoặc phối hợp, thời hạn hoàn thành và kết quả cần đạt. Đây là cơ sở để HĐND, Thường trực HĐND, các Ban, Tổ đại biểu và đại biểu HĐND theo dõi, đánh giá việc thực hiện.

Thực tiễn Tuyên Quang cho thấy, sau khi nội dung chậm cấp kinh phí hỗ trợ các hộ chăn nuôi bị thiệt hại do dịch bệnh năm 2021 được đặt ra tại nghị trường, UBND tỉnh đã ban hành Quyết định số 1953/QĐ-UBND ngày 31/7/2026 bổ sung 2,191 tỷ đồng để thực hiện hỗ trợ. Kết quả này cho thấy vấn đề được chất vấn đã được cơ quan có trách nhiệm tiếp tục xem xét, xử lý bằng hành động và nguồn lực cụ thể.

Chuỗi trách nhiệm cần được hình thành đầy đủ, bao gồm: phát hiện vấn đề; đại biểu chất vấn; người bị chất vấn trả lời và làm rõ trách nhiệm; HĐND xác định yêu cầu, nhiệm vụ; cơ quan, cá nhân liên quan tổ chức thực hiện; kết quả được theo dõi, giám sát và công khai. Đây là hướng mà hoạt động chất vấn cần tiếp tục hoàn thiện.

Nghị quyết về chất vấn phải rõ nhiệm vụ và thời hạn

Theo quy định hiện hành, sau phiên chất vấn tại kỳ họp, HĐND ban hành nghị quyết về chất vấn. Nghị quyết của HĐND xác định những nội dung chủ yếu cần thực hiện và là căn cứ để tiếp tục giám sát.

Nghị quyết cần hạn chế những yêu cầu chung như “tăng cường”, “đẩy mạnh”, “khẩn trương khắc phục” mà không gắn với kết quả cụ thể. Mỗi nhiệm vụ cần xác định rõ người chịu trách nhiệm, cơ quan tham mưu hoặc phối hợp, thời hạn hoàn thành, sản phẩm hoặc chỉ tiêu cần đạt và chế độ báo cáo. Nội dung càng rõ thì việc đánh giá tiến độ và trách nhiệm càng thuận lợi.

Khắc phục những điểm nghẽn sau chất vấn

Thực tiễn cho thấy một số cam kết còn khó lượng hóa; việc theo dõi giữa các lĩnh vực chưa đồng đều; những vấn đề liên quan đến nguồn lực, cơ chế hoặc nhiều ngành, nhiều cấp thường cần thời gian xử lý dài. Khi không xác định rõ người chịu trách nhiệm chính và cơ quan phối hợp, trách nhiệm dễ bị chia nhỏ, tiến độ chậm nhưng khó xác định nguyên nhân.

Giám đốc Sở Tài nguyên và Môi trường trả lời chất vấn tại kỳ họp thứ tư (ngày 26/6/2026)

Bên cạnh đó, việc công khai kết quả thực hiện và tiếp nhận phản hồi của cử tri cần được coi trọng hơn. Cử tri và Nhân dân không chỉ là nguồn cung cấp thông tin ban đầu mà còn là chủ thể đánh giá sự chuyển biến sau chất vấn. Công khai đầy đủ giúp tăng trách nhiệm giải trình, củng cố niềm tin và cung cấp thêm căn cứ cho hoạt động giám sát tiếp theo.

Thiết lập vòng giám sát khép kín

Hoạt động chất vấn cần được tổ chức thành một vòng khép kín: phát hiện vấn đề; lựa chọn nhóm vấn đề và người bị chất vấn; chuẩn bị thông tin; chất vấn, chất vấn lại và tranh luận tại kỳ họp; chủ tọa kết luận phiên chất vấn; HĐND ban hành nghị quyết về chất vấn; tổ chức thực hiện; theo dõi, giám sát và công khai kết quả.

Nếu nội dung đã được chất vấn nhưng chưa giải quyết hoặc giải quyết chưa đạt yêu cầu, đại biểu có thể tiếp tục chất vấn, đề nghị đưa vào chương trình giám sát hoặc sử dụng các hình thức giám sát phù hợp. Tính liên tục này tạo sức nặng cho chất vấn, đồng thời khắc phục tình trạng vấn đề được nêu tại nghị trường nhưng thiếu theo dõi đến cùng.

Cần lập và thường xuyên cập nhật bảng theo dõi thực hiện nghị quyết về chất vấn. Mỗi nội dung nên thể hiện rõ yêu cầu, người chịu trách nhiệm, cơ quan tham mưu hoặc phối hợp, thời hạn, tiến độ, kết quả, khó khăn, vướng mắc và kiến nghị xử lý. Việc cập nhật cần gắn với hệ thống dữ liệu giám sát, kết quả giải quyết kiến nghị cử tri và báo cáo của cơ quan liên quan để tránh phân tán thông tin.

Rõ trách nhiệm trong tổ chức theo dõi

Thường trực HĐND có vai trò tổ chức theo dõi, đôn đốc và tổng hợp tình hình thực hiện nghị quyết về chất vấn; lựa chọn những nội dung chậm tiến độ hoặc chưa đạt yêu cầu để báo cáo HĐND, yêu cầu làm rõ hoặc tổ chức giám sát. Các Ban của HĐND theo lĩnh vực phụ trách cần thường xuyên thẩm tra, khảo sát và đối chiếu kết quả báo cáo với thực tế.

Tổ đại biểu và đại biểu HĐND tiếp tục theo dõi tại địa bàn, tiếp nhận phản hồi của cử tri, chủ động chất vấn lại khi cần thiết. Văn phòng Đoàn ĐBQH và HĐND tỉnh tham mưu xây dựng hồ sơ theo dõi, cập nhật dữ liệu, tổng hợp tiến độ và phục vụ công khai kết quả. Sự phối hợp đồng bộ giữa các chủ thể giúp hoạt động hậu chất vấn không bị gián đoạn.

Ảnh infographics minh họa có sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI).

Từ nghị trường đến cuộc sống

Chính quyền địa phương hai cấp đặt ra yêu cầu cao hơn về phân cấp, phân quyền và trách nhiệm của từng cấp, từng ngành, từng người đứng đầu. Trong bối cảnh đó, chất vấn cần chuyển mạnh từ “hỏi để biết” sang hỏi để làm rõ trách nhiệm; từ làm rõ trách nhiệm sang yêu cầu khắc phục; từ yêu cầu khắc phục sang giám sát và đánh giá kết quả.

Một câu hỏi chất vấn tốt có thể làm rõ một vấn đề. Một phiên chất vấn được chuẩn bị kỹ có thể thúc đẩy tháo gỡ một điểm nghẽn. Nhưng chỉ khi nghị quyết về chất vấn được tổ chức thực hiện và theo dõi đến cùng thì hoạt động chất vấn mới tạo ra thay đổi trong quản lý nhà nước và mang lại lợi ích thiết thực cho người dân.

Thước đo cao nhất của chất vấn không phải là nghị trường tranh luận gay gắt đến đâu, mà là sau nghị trường vấn đề được giải quyết như thế nào. Đó cần là mục tiêu xuyên suốt trong đổi mới hoạt động chất vấn của HĐND tỉnh Tuyên Quang nhiệm kỳ 2026-2031: mỗi câu hỏi đúng địa chỉ, mỗi câu trả lời rõ trách nhiệm, mỗi nhiệm vụ có thời hạn và mỗi nội dung được theo dõi đến kết quả cuối cùng.

Khi đó, chất vấn thực sự trở thành cầu nối giữa ý chí, nguyện vọng của cử tri với hoạt động quản lý nhà nước, góp phần để HĐND thực hiện tốt hơn vai trò là cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương, đại diện cho ý chí, nguyện vọng và quyền làm chủ của Nhân dân./.