Thường trực Hội đồng nhân dân tỉnh giám sát tại dự án Nhà máy khai thác và cung cấp nước sinh hoạt cho phường Mỹ Lâm và các khu vực lân cận.

Việc thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp theo Luật Tổ chức chính quyền địa phương năm 2025 đã đặt ra những yêu cầu mới đối với tổ chức và hoạt động của HĐND tỉnh. Nhiều nhiệm vụ được phân cấp, phân quyền giữa cấp tỉnh và cấp xã, đồng thời vai trò định hướng, quyết định và năng lực quản trị của cấp tỉnh được yêu cầu cao hơn. Đối với Tuyên Quang, yêu cầu này càng rõ nét trong điều kiện không gian phát triển rộng, địa bàn đa dạng và sự khác biệt về điều kiện kinh tế - xã hội giữa các khu vực.

Trong bối cảnh đó, nâng cao chất lượng thực hiện chức năng quyết định của HĐND tỉnh là yêu cầu khách quan và cấp thiết. Mỗi nghị quyết cần được xây dựng trên cơ sở thực tiễn, đúng thẩm quyền, có căn cứ khoa học, phù hợp nguồn lực và có tính khả thi cao; qua đó góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động của HĐND và chất lượng quản trị địa phương trong giai đoạn phát triển mới.

Những yêu cầu mới đối với chức năng quyết định

Mô hình chính quyền địa phương hai cấp không chỉ thay đổi cơ cấu tổ chức mà còn đặt ra yêu cầu đổi mới phương thức quản trị. Trước hết, chức năng quyết định của HĐND tỉnh phải có tầm nhìn chiến lược hơn. Khi nhiều nội dung trước đây được xem xét ở cấp huyện nay được điều chỉnh theo cơ chế phân cấp mới, cấp tỉnh cần nhìn nhận các chính sách trong mối quan hệ tổng thể giữa quy hoạch, kế hoạch phát triển, đầu tư công, ngân sách, tổ chức bộ máy và an sinh xã hội.

Các Ban của Hội đồng nhân dân thẩm tra báo cáo kết quả thực hiện nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội 6 tháng đầu năm 2026; phương hướng, nhiệm vụ 6 tháng cuối năm 2026.

Cùng với đó là yêu cầu nâng cao chất lượng chính sách. Nghị quyết không chỉ cần đúng thẩm quyền, trình tự, thủ tục mà phải giải quyết được vấn đề thực tiễn, phù hợp nguồn lực và tạo động lực phát triển. Vì vậy, quá trình chuẩn bị cần dựa trên khảo sát thực tế, đánh giá tác động và tiếp thu ý kiến nhiều chiều từ cơ quan chuyên môn, chuyên gia, doanh nghiệp và Nhân dân.

Một yêu cầu quan trọng khác là gắn chức năng quyết định với theo dõi, giám sát việc thực hiện nghị quyết. Chất lượng của một quyết định không chỉ thể hiện ở việc nghị quyết được thông qua mà còn ở hiệu quả khi đi vào cuộc sống. Đây phải là một chu trình liên tục: xây dựng chính sách, quyết định, tổ chức thực hiện, giám sát, đánh giá và hoàn thiện. Đồng thời, trong quá trình chuyển đổi số, việc quyết định dựa trên dữ liệu và bằng chứng cần được chú trọng hơn, giúp đại biểu có thông tin đầy đủ, chính xác, kịp thời trước khi quyết nghị.

Thực trạng và những vấn đề đặt ra

Những năm qua, HĐND tỉnh Tuyên Quang đã có nhiều đổi mới trong tổ chức và hoạt động; nội dung kỳ họp được chuẩn bị ngày càng kỹ lưỡng, các nghị quyết bám sát chủ trương của Đảng, pháp luật của Nhà nước và yêu cầu phát triển địa phương. Nhiều nghị quyết đã tạo cơ sở pháp lý cho phát triển kinh tế - xã hội, quốc phòng, an ninh, giáo dục, y tế, an sinh xã hội, cải cách hành chính, chuyển đổi số và khoa học, công nghệ. Đặc biệt, trong quá trình sắp xếp đơn vị hành chính và triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp, HĐND tỉnh đã kịp thời quyết định nhiều nội dung về tổ chức bộ máy, phân cấp nhiệm vụ, phân bổ nguồn lực và cơ chế, chính sách, góp phần bảo đảm bộ máy hoạt động thông suốt.

Tuy nhiên, yêu cầu mới cũng đặt ra những vấn đề cần tiếp tục hoàn thiện. Khối lượng và phạm vi nội dung phải quyết định ngày càng lớn, trong khi yêu cầu về chất lượng và tính kịp thời ngày càng cao. Chất lượng chuẩn bị một số đề án, chính sách cần được nâng lên, nhất là khảo sát thực tiễn, đánh giá tác động và dự báo khó khăn khi triển khai. Hoạt động thẩm tra cần chuyên sâu hơn, tăng cường phản biện chính sách, đánh giá không chỉ tính hợp pháp mà cả tính khả thi, hiệu quả kinh tế - xã hội và tác động đến người dân.

Bên cạnh đó, việc khai thác dữ liệu phục vụ xây dựng và phân tích chính sách còn nhiều dư địa để hoàn thiện. Theo dõi, đánh giá hiệu quả thực hiện nghị quyết cũng cần thường xuyên, có hệ thống hơn, để kết quả thực tiễn trở thành căn cứ điều chỉnh, bổ sung hoặc ban hành chính sách mới. Đối với một tỉnh miền núi có không gian phát triển lớn, nhiều vùng có điều kiện khác nhau, yêu cầu này càng cấp thiết nhằm bảo đảm quyết sách vừa có tầm nhìn chung, vừa sát thực tiễn từng địa bàn.

Đại biểu Nguyễn Thị Lan Dung, Phó Chủ tịch Hiệp hội doanh nghiệp tỉnh phát biểu ý kiến thảo luận.

Một số giải pháp trọng tâm

Thứ nhất, nâng cao chất lượng chuẩn bị các nội dung trình HĐND. Hồ sơ trình kỳ họp cần được chuẩn bị công phu trên cơ sở tổng kết thực tiễn, khảo sát đầy đủ, đánh giá tác động khách quan và dự báo khả năng tổ chức thực hiện. Đối với chính sách có phạm vi ảnh hưởng rộng hoặc liên quan trực tiếp đến quyền, lợi ích của người dân, doanh nghiệp, cần mở rộng tham vấn chuyên gia, nhà khoa học, đối tượng chịu tác động, Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội.

Thứ hai, tiếp tục đổi mới hoạt động thẩm tra và thảo luận tại kỳ họp theo hướng thực chất, chuyên sâu. Các Ban của HĐND cần tăng cường khảo sát thực tế, đối chiếu quy định pháp luật và đánh giá tính khả thi của từng chính sách, thực sự phát huy vai trò phản biện độc lập. Điều hành kỳ họp cần dành thời gian thích đáng cho những nội dung còn ý kiến khác nhau, giảm trình bày lại tài liệu đã gửi trước và khuyến khích đại biểu phân tích chính sách trên cơ sở thực tiễn.

Thứ ba, nâng cao chất lượng đại biểu HĐND và cơ quan tham mưu, phục vụ. Phạm vi quyết định ngày càng rộng, liên quan đến quy hoạch, đầu tư công, tài chính - ngân sách, khoa học, công nghệ, chuyển đổi số, tài nguyên và môi trường. Vì vậy, đại biểu cần thường xuyên nâng cao năng lực nghiên cứu, phân tích chính sách, tiếp cận thông tin và bản lĩnh quyết định những vấn đề quan trọng. Văn phòng Đoàn ĐBQH và HĐND tỉnh cần tiếp tục nâng cao chất lượng tham mưu, tổng hợp, cung cấp thông tin, phục vụ Thường trực, các Ban và đại biểu.

Thứ tư, đẩy mạnh chuyển đổi số trong hoạt động quyết định. Cần xây dựng cơ sở dữ liệu dùng chung, số hóa hồ sơ kỳ họp, kết nối dữ liệu với cơ quan quản lý nhà nước để đại biểu tiếp cận thông tin đầy đủ, chính xác và kịp thời. Đồng thời, từng bước ứng dụng các công cụ phân tích dữ liệu, hỗ trợ đánh giá tác động chính sách, theo dõi thực hiện nghị quyết và tổng hợp ý kiến cử tri, qua đó nâng cao tính khoa học, khách quan trong quyết định.

Thứ năm, gắn chức năng quyết định với giám sát và đánh giá việc thực hiện nghị quyết. HĐND cần tăng cường theo dõi, giám sát các nghị quyết về cơ chế, chính sách phát triển kinh tế - xã hội, đầu tư công, ngân sách, đất đai, chuyển đổi số và an sinh xã hội. Kết quả giám sát phải được sử dụng để kịp thời kiến nghị sửa đổi, bổ sung hoặc ban hành chính sách mới, hình thành chu trình khép kín từ xây dựng chính sách, quyết định, tổ chức thực hiện đến đánh giá và hoàn thiện chính sách.

Mô hình chính quyền địa phương hai cấp đang đặt ra những yêu cầu mới đối với tổ chức và hoạt động của HĐND tỉnh. Và khi chức năng quyết định được thực hiện thực chất, HĐND tỉnh sẽ phát huy tốt hơn vai trò là cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương, quyết định đúng và trúng những vấn đề quan trọng, góp phần xây dựng chính quyền địa phương tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả, đáp ứng yêu cầu phát triển nhanh và bền vững của Tuyên Quang trong giai đoạn mới./.