Việc phân bổ ngân sách trung ương tại địa phương phải bảo đảm không trùng lặp nội dung, đối tượng với các chương trình mục tiêu quốc gia, chương trình, dự án khác.

Bảo đảm công khai, minh bạch, không trùng lặp

Theo Quyết định, ngân sách trung ương được phân bổ cho các bộ, cơ quan trung ương và hỗ trợ có mục tiêu cho các địa phương để thực hiện mục tiêu, chỉ tiêu, nhiệm vụ và nội dung hoạt động của Chương trình. Việc phân bổ phải bảo đảm công khai, minh bạch, tiết kiệm, hiệu quả; tuân thủ pháp luật về đầu tư công, ngân sách nhà nước và các quy định có liên quan.

Nguồn ngân sách thực hiện Chương trình được quản lý thống nhất về mục tiêu, cơ chế, chính sách, tiêu chí và định mức phân bổ; không trùng lặp với các chương trình mục tiêu quốc gia, chương trình, dự án khác hoặc các nhiệm vụ quản lý nhà nước đã được bố trí kinh phí chi thường xuyên hằng năm. Đồng thời, khuyến khích huy động sự tham gia, đóng góp hợp pháp của tổ chức, gia đình và cá nhân trong công tác chăm sóc sức khỏe, dân số và phát triển.

Ngân sách trung ương ưu tiên hỗ trợ các địa phương nhận bổ sung cân đối từ ngân sách trung ương; vùng có điều kiện kinh tế - xã hội khó khăn, đặc biệt khó khăn; miền núi, biên giới, hải đảo cần tăng cường năng lực y tế cơ sở, y tế dự phòng, dân số và phát triển.

Đối với các địa phương tự cân đối ngân sách, địa phương có trách nhiệm chủ động bố trí ngân sách để thực hiện Chương trình. Ngân sách trung ương chỉ hỗ trợ một số nhiệm vụ ưu tiên về phòng, chống chủ động các dịch bệnh truyền nhiễm nguy hiểm theo tiêu chí, hệ số được quy định.

Phân bổ gắn với nhu cầu, khả năng hấp thụ và kết quả giải ngân

Việc phân bổ ngân sách hằng năm được căn cứ vào mục tiêu, nhiệm vụ, kế hoạch thực hiện, tình hình thực tế, khả năng cân đối ngân sách nhà nước và kết quả thực hiện, sử dụng, giải ngân nguồn vốn của từng bộ, cơ quan trung ương và địa phương.

Trường hợp nhu cầu thực tế thấp hơn mức hỗ trợ tính theo tiêu chí, hệ số, ngân sách trung ương được bố trí theo đúng nhu cầu. Phần kinh phí còn dư được tiếp tục phân bổ cho địa phương khác trên cơ sở mục tiêu, nhiệm vụ, khả năng hấp thụ vốn và kết quả giải ngân; ưu tiên các địa phương khó khăn, miền núi, biên giới, hải đảo.

Trường hợp nhu cầu cao hơn mức hỗ trợ được tính toán, ngân sách trung ương bố trí theo mức xác định từ tiêu chí và hệ số. Các bộ, cơ quan trung ương, địa phương có trách nhiệm tự cân đối, huy động thêm các nguồn lực hợp pháp để hoàn thành mục tiêu, nhiệm vụ, không để xảy ra nợ đọng xây dựng cơ bản.

Đối với đơn vị mới hình thành sau sáp nhập, mức phân bổ được xác định bằng tổng mức đã phân bổ cho các đơn vị trước khi sáp nhập, bảo đảm nhiệm vụ, hoạt động và dự án của Chương trình được thực hiện liên tục, không gián đoạn. Đối với đơn vị được hình thành do chia tách, nguồn vốn được phân bổ tương ứng với nhiệm vụ, nội dung, hoạt động và dự án được cấp có thẩm quyền giao.

Tiêu chí phân bổ ngân sách cho địa phương

Quyết định quy định việc xác định mức hỗ trợ ngân sách trung ương đối với địa phương dựa trên nhiều nhóm tiêu chí, gồm: số lượng đơn vị hành chính cấp xã; tỷ lệ bổ sung cân đối trên tổng chi cân đối ngân sách địa phương; quy mô dân số; diện tích tự nhiên; tổng tỷ suất sinh; tỷ số giới tính khi sinh; tỷ trọng dân số từ 65 tuổi trở lên và tỷ lệ suy dinh dưỡng thể thấp còi ở trẻ em dưới 5 tuổi.

Các địa bàn thuộc vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, xã biên giới, xã đảo, đặc khu được áp dụng hệ số điểm cao hơn. Cách xác định này nhằm ưu tiên nguồn lực cho những địa bàn có điều kiện khó khăn, nhu cầu chăm sóc sức khỏe, y tế dự phòng và công tác dân số lớn.

Đối với các bộ, cơ quan trung ương, phương án phân bổ căn cứ vào nhiệm vụ được giao; khối lượng, tiến độ và nhu cầu vốn; phạm vi, tính chất nhiệm vụ; sự phù hợp với chức năng, thẩm quyền; kết quả thực hiện nhiệm vụ và giải ngân vốn năm trước liền kề, 6 tháng đầu năm thực hiện. Bộ Y tế chủ trì tổng hợp, đề xuất phương án phân bổ, bảo đảm ngân sách dành cho các bộ, cơ quan trung ương không vượt quá 10% tổng ngân sách thực hiện Chương trình trong giai đoạn 2026 - 2030 và từng năm.

Phát huy vai trò quyết định, giám sát của Hội đồng nhân dân tỉnh

Quyết định số 37/2026/QĐ-TTg xác định rõ vai trò của Hội đồng nhân dân cấp tỉnh trong quá trình tổ chức thực hiện Chương trình tại địa phương.

Căn cứ tổng dự toán ngân sách trung ương, kế hoạch đầu tư công được cấp có thẩm quyền giao và điều kiện thực tế, Ủy ban nhân dân cấp tỉnh xây dựng phương án phân bổ ngân sách trung ương của Chương trình, trình Hội đồng nhân dân cùng cấp xem xét, quyết định.

Hội đồng nhân dân cấp tỉnh ban hành nghị quyết quy định nguyên tắc, tiêu chí, định mức phân bổ ngân sách nhà nước thực hiện Chương trình tại địa phương. Trường hợp cần phân cấp, Ủy ban nhân dân cấp tỉnh trình Hội đồng nhân dân tỉnh quyết định việc phân cấp cho Hội đồng nhân dân cấp xã phân bổ, điều chỉnh kế hoạch đầu tư công trung hạn và hằng năm, chi tiết theo dự án thành phần, danh mục, nhiệm vụ và mức vốn được bố trí.

Thông qua việc xem xét, quyết định các nguyên tắc, tiêu chí, định mức và phương án phân bổ, Hội đồng nhân dân tỉnh góp phần bảo đảm nguồn lực được bố trí đúng mục tiêu, đúng đối tượng, không trùng lặp; ưu tiên địa bàn khó khăn và đáp ứng yêu cầu thực tế của địa phương.

Cùng với chức năng quyết định, Hội đồng nhân dân tỉnh thực hiện giám sát việc quản lý, phân bổ, sử dụng và giải ngân ngân sách; kịp thời phát hiện những hạn chế, bất cập, yêu cầu chấn chỉnh và nâng cao trách nhiệm giải trình của các cơ quan, đơn vị. Qua đó, góp phần đưa nguồn lực của Chương trình vào cuộc sống công khai, minh bạch, tiết kiệm và hiệu quả, tăng cường năng lực y tế cơ sở, y tế dự phòng, chăm sóc sức khỏe Nhân dân và thực hiện tốt công tác dân số, phát triển trong giai đoạn mới.

Mời bạn đọc xem nội dung chi tiết Quyết định số 37/2026/QĐ-TTg tại đây

Ảnh Infographic minh họa.