Ảnh minh họa. Nguồn: Internet.

Theo Nghị định, đối tượng áp dụng gồm các đơn vị sự nghiệp công lập thuộc bộ, cơ quan ngang bộ, cơ quan thuộc Chính phủ; đơn vị sự nghiệp công lập thuộc phạm vi quản lý của Ủy ban nhân dân cấp tỉnh, cấp xã và các tổ chức, cá nhân có liên quan. Việc quy định rõ đối tượng áp dụng tạo cơ sở thống nhất để các cơ quan, địa phương thực hiện sắp xếp, kiện toàn hệ thống đơn vị sự nghiệp công lập theo đúng thẩm quyền, phù hợp yêu cầu quản lý nhà nước và nhu cầu cung ứng dịch vụ công của Nhân dân.

Một trong những điểm nhấn của Nghị định là xác định nguyên tắc thành lập, tổ chức lại, giải thể, chuyển giao đơn vị sự nghiệp công lập phải bảo đảm đúng điều kiện, trình tự, thủ tục, thẩm quyền; phù hợp quy hoạch mạng lưới đơn vị sự nghiệp công lập, quy hoạch ngành, lĩnh vực và yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội. Việc tổ chức lại đơn vị sự nghiệp công lập phải bảo đảm không làm giảm mức độ tự chủ tài chính đang thực hiện, trừ trường hợp pháp luật chuyên ngành có quy định khác.

Nghị định cũng quy định cụ thể điều kiện thành lập, tổ chức lại, giải thể đơn vị sự nghiệp công lập. Đối với đơn vị sự nghiệp công lập thành lập mới, phải phù hợp quy hoạch, đáp ứng tiêu chí thành lập, xác định rõ mục tiêu, chức năng, nhiệm vụ, lĩnh vực hoạt động; đồng thời bảo đảm số lượng người làm việc tối thiểu theo quy định. Đối với tổ chức lại, giải thể, Nghị định đặt ra yêu cầu gắn với việc điều chỉnh chức năng, nhiệm vụ, cơ cấu tổ chức, mức độ đáp ứng yêu cầu cung ứng dịch vụ sự nghiệp công.

Đáng chú ý, Nghị định quy định về tự chủ tổ chức bộ máy của đơn vị sự nghiệp công lập. Tùy mức độ tự chủ về tài chính, đơn vị sự nghiệp công lập được xác định thẩm quyền quyết định hoặc trình cấp có thẩm quyền quyết định về cơ cấu tổ chức, số lượng cấp phó, phương án tổ chức bộ máy. Nội dung đề án tự chủ phải xác định mục tiêu, định hướng phát triển, tự chủ thực hiện nhiệm vụ, tổ chức bộ máy, nhân sự, tài chính, nâng cao chất lượng dịch vụ sự nghiệp công trong từng giai đoạn.

Ảnh infographics minh họa có sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI).

Nghị định còn quy định việc phân loại, xếp hạng đơn vị sự nghiệp công lập theo các tiêu chí như vị trí pháp lý, chức năng, nhiệm vụ, phạm vi hoạt động, mức độ tự chủ tài chính, hiệu quả hoạt động và yêu cầu chuyển đổi số, số hóa trong quản lý, cung cấp dịch vụ sự nghiệp công. Đây là cơ sở quan trọng để đánh giá đúng năng lực, quy mô, vai trò của từng đơn vị; qua đó phục vụ công tác quản lý, sắp xếp, kiện toàn và nâng cao chất lượng dịch vụ công.

Về trình tự, thủ tục, Nghị định quy định rõ hồ sơ, đề án, tờ trình, nội dung thẩm định, quyết định thành lập, tổ chức lại, giải thể, chuyển giao đơn vị sự nghiệp công lập. Việc quy định cụ thể quy trình này góp phần tăng tính công khai, minh bạch, hạn chế tình trạng sắp xếp hình thức, thiếu căn cứ hoặc chưa gắn với hiệu quả hoạt động thực tế của đơn vị sự nghiệp công lập.

Đối với địa phương, Nghị định là căn cứ quan trọng để Ủy ban nhân dân các cấp rà soát, kiện toàn các đơn vị sự nghiệp công lập thuộc phạm vi quản lý. Đồng thời, đối với Hội đồng nhân dân tỉnh, đây cũng là cơ sở để phát huy vai trò của cơ quan dân cử trong giám sát quá trình sắp xếp, tổ chức lại hệ thống đơn vị sự nghiệp công lập; xem xét các nội dung liên quan đến cơ chế, chính sách, nguồn lực, biên chế, ngân sách thuộc thẩm quyền; bảo đảm việc kiện toàn tổ chức bộ máy phải đi đôi với nâng cao chất lượng phục vụ Nhân dân, nhất là ở cơ sở, vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số.

Thông qua hoạt động giám sát, thẩm tra và quyết định các vấn đề quan trọng của địa phương, HĐND tỉnh sẽ tiếp tục theo dõi việc thực hiện Nghị định, kịp thời kiến nghị tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong quá trình tổ chức thực hiện. Yêu cầu đặt ra là việc sắp xếp đơn vị sự nghiệp công lập phải bảo đảm tinh gọn nhưng không làm gián đoạn dịch vụ công thiết yếu; giảm đầu mối nhưng phải nâng cao hiệu quả hoạt động; tăng tự chủ nhưng phải bảo đảm trách nhiệm giải trình, chất lượng phục vụ và quyền tiếp cận dịch vụ công của người dân.

Nghị định số 299/2026/NĐ-CP góp phần hoàn thiện hành lang pháp lý cho việc đổi mới tổ chức và hoạt động của đơn vị sự nghiệp công lập, hướng tới bộ máy tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả, cung ứng dịch vụ sự nghiệp công chất lượng hơn, đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới.

Mời bạn đọc xem chi tiết nội dung Nghị định số 299/2026/NĐ-CP tại đây