Hoạt động giáo dục tại điểm trường Lũng Khỏe A - Trường Mầm non Hướng Dương xã Thuận Hòa, tỉnh Tuyên Quang.

Trong quá trình sắp xếp mạng lưới cơ sở giáo dục công lập giai đoạn 2026 - 2027, Chính phủ đặt mục tiêu giảm khoảng 30% đầu mối quản lý nhằm nâng cao hiệu quả tổ chức bộ máy, sử dụng hợp lý đội ngũ cán bộ quản lý, giáo viên, cơ sở vật chất và nguồn lực đầu tư. Đây là yêu cầu phù hợp trong bối cảnh mạng lưới trường học ở một số địa phương còn phân tán, quy mô chưa hợp lý và việc khai thác nguồn lực chưa đồng đều.

Tuy nhiên, mục tiêu tinh gọn không đồng nghĩa với việc hợp nhất các cơ sở giáo dục một cách cơ học. Theo Văn bản số 777/TTg-TCCV ngày 10/7/2026 của Thủ tướng Chính phủ về sắp xếp cơ sở giáo dục công lập, việc tổ chức lại mạng lưới trường học phải hướng tới nâng cao chất lượng dạy học, hiệu quả quản trị và tạo điều kiện thuận lợi cho người học. Việc giảm đầu mối chỉ thực sự có ý nghĩa khi chất lượng giáo dục, điều kiện học tập và khả năng tiếp cận của người dân được giữ vững hoặc nâng lên.

Vì vậy, mỗi phương án sắp xếp cần được xem xét trong mối quan hệ tổng thể với quy hoạch dân cư, khoảng cách đi lại, điều kiện kinh tế - xã hội, đặc điểm vùng miền và nhu cầu học tập thực tế. Cách tiếp cận này giúp tránh tình trạng chạy theo chỉ tiêu số lượng, đồng thời bảo đảm việc tổ chức lại mạng lưới trường học tạo ra chuyển biến thực chất về quản trị và chất lượng giáo dục.

Mỗi lứa tuổi cần một môi trường giáo dục phù hợp

Việc không sáp nhập trường mầm non với trường phổ thông xuất phát trước hết từ sự khác biệt căn bản về mục tiêu, nội dung và phương pháp giáo dục. Ở bậc mầm non, trọng tâm là chăm sóc, nuôi dưỡng và hỗ trợ trẻ phát triển về thể chất, tình cảm, nhận thức, ngôn ngữ và những kỹ năng ban đầu thông qua vui chơi, trải nghiệm. Trong khi đó, giáo dục phổ thông hướng đến trang bị kiến thức, hình thành năng lực học tập, tư duy độc lập và khả năng thích ứng xã hội cho học sinh.

Sự khác biệt ấy còn thể hiện ở không gian tổ chức hoạt động, chế độ sinh hoạt, yêu cầu chăm sóc, dinh dưỡng, thiết bị dạy học, sân chơi và đội ngũ giáo viên. Trường mầm non cần môi trường an toàn, gần gũi, phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý của trẻ nhỏ; đồng thời giáo viên vừa thực hiện nhiệm vụ giáo dục, vừa trực tiếp chăm sóc trẻ trong suốt thời gian ở trường.

Nếu hợp nhất hai loại hình trường học chỉ để giảm đầu mối, việc bảo đảm môi trường giáo dục phù hợp cho trẻ mầm non có thể gặp nhiều khó khăn. Sự khác biệt về thời gian biểu, cách thức quản lý và yêu cầu chuyên môn cũng dễ làm phát sinh bất cập trong điều hành. Duy trì trường mầm non độc lập vì thế không chỉ là vấn đề tổ chức bộ máy, mà còn là điều kiện cần thiết để bảo đảm an toàn, sự ổn định tâm lý và quá trình phát triển phù hợp của trẻ.

Lựa chọn mô hình phù hợp với từng địa bàn

Đối với giáo dục phổ thông, Văn bản số 777/TTg-TCCV định hướng tổ chức theo các mô hình phù hợp như trường một cấp học có nhiều phân hiệu hoặc trường phổ thông nhiều cấp học, gồm tiểu học, trung học cơ sở và trung học phổ thông. Những mô hình này tạo điều kiện tinh gọn đầu mối quản lý, khai thác hiệu quả cơ sở vật chất và đội ngũ, đồng thời vẫn bảo đảm tính thống nhất trong quản trị và tổ chức hoạt động chuyên môn.

Điểm quan trọng là việc lựa chọn mô hình phải căn cứ vào điều kiện cụ thể của từng địa phương. Một phương án phù hợp với khu vực đô thị, nơi dân cư tập trung và giao thông thuận lợi, chưa chắc phù hợp với địa bàn miền núi, biên giới hoặc nơi dân cư phân tán. Vì vậy, không nên áp dụng đồng loạt một mô hình cho mọi địa bàn, càng không nên coi số lượng đầu mối giảm được là tiêu chí duy nhất để đánh giá hiệu quả.

Trước khi triển khai, cơ quan quản lý cần đánh giá đầy đủ tác động đối với học sinh, giáo viên, phụ huynh và cộng đồng dân cư. Những vấn đề như khoảng cách đến trường, điều kiện đưa đón, quy mô lớp học, khả năng bố trí giáo viên, mức độ đáp ứng của cơ sở vật chất và sự ổn định của hoạt động dạy học cần được xem xét đồng thời. Việc trao đổi, tiếp thu ý kiến của cơ sở giáo dục, đội ngũ nhà giáo và phụ huynh cũng giúp phương án sắp xếp sát thực tiễn và tạo sự đồng thuận trong quá trình thực hiện.

Ảnh infographic minh họa.

Không để phát sinh rào cản tiếp cận giáo dục

Bảo đảm quyền tiếp cận giáo dục là yêu cầu xuyên suốt trong quá trình tổ chức lại mạng lưới trường học. Việc sắp xếp không được làm tăng bất hợp lý khoảng cách đi lại, thời gian di chuyển và chi phí học tập của người dân, nhất là tại khu vực miền núi, vùng sâu, vùng xa, biên giới và vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Đối với trẻ mầm non, khoảng cách từ nhà đến trường càng có ý nghĩa bởi các em còn nhỏ và phụ thuộc hoàn toàn vào việc đưa đón, chăm sóc của gia đình.

Theo định hướng của Thủ tướng Chính phủ, trong phạm vi một đơn vị hành chính cấp xã phải bảo đảm có trường mầm non, trường tiểu học và trường trung học cơ sở hoặc trường phổ thông nhiều cấp học. Quy định này vừa tạo cơ sở để tổ chức hệ thống theo hướng hợp lý, vừa xác lập giới hạn cần thiết nhằm duy trì các dịch vụ giáo dục thiết yếu ngay từ cơ sở.

Duy trì trường mầm non độc lập tại địa phương không chỉ tạo thuận lợi cho phụ huynh đưa đón trẻ mà còn góp phần giữ vững kết quả phổ cập giáo dục, hạn chế nguy cơ trẻ em ở địa bàn khó khăn bị thu hẹp cơ hội đến trường và hướng tới mục tiêu hoàn thành phổ cập giáo dục mầm non cho trẻ em từ 3 đến 4 tuổi vào năm 2030.

Lấy quyền lợi của người học làm thước đo

Chủ trương không sáp nhập trường mầm non với trường phổ thông thể hiện rõ quan điểm: đổi mới tổ chức phải phục vụ chất lượng giáo dục, không đánh đổi quyền lợi của trẻ em để đạt mục tiêu tinh giản đơn thuần. Tôn trọng đặc thù của từng cấp học, bảo đảm môi trường giáo dục phù hợp với lứa tuổi và duy trì cơ hội học tập thuận lợi phải được đặt ở vị trí trung tâm trong mọi phương án.

Thành công của quá trình sắp xếp mạng lưới cơ sở giáo dục công lập không chỉ được đo bằng số đầu mối giảm được, mà còn bằng chất lượng dạy học, sự thuận lợi của người dân và sự phát triển toàn diện của học sinh. Chỉ khi quyền lợi của người học được bảo đảm, việc tinh gọn mới thực sự đi vào chiều sâu, góp phần xây dựng hệ thống giáo dục hiệu quả, công bằng và bền vững.