Ủy ban Thường vụ Quốc hội xem xét, thông qua Pháp lệnh sửa đổi, bổ sung một số điều của Pháp lệnh Hợp nhất văn bản quy phạm pháp luật tại Phiên họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI. Ảnh daibieunhandan.vn

Ngày 10/6/2026, Ủy ban Thường vụ Quốc hội khóa XVI đã thông qua Pháp lệnh số 01/2026/UBTVQH16 Sửa đổi, bổ sung một số điều của Pháp lệnh Hợp nhất văn bản quy phạm pháp luật; Pháp lệnh có hiệu lực từ ngày 01/7/2026 có nhiều nội dung liên quan trực tiếp đến hoạt động của Hội đồng nhân dân, Thường trực Hội đồng nhân dân, các Ban của Hội đồng nhân dân và cơ quan tham mưu, giúp việc ở địa phương. Với nhiều điểm mới mang tính đột phá, Pháp lệnh số 01/2026/UBTVQH16 sẽ tạo bước chuyển lớn trong công tác hợp nhất văn bản, cụ thể:

Pháp lệnh quy định: Văn bản hợp nhất được cơ quan, tổ chức, cá nhân sử dụng làm căn cứ chính thức trong viện dẫn và áp dụng pháp luật nhằm giúp người dân, doanh nghiệp và cán bộ, công chức thuận tiện trong việc tra cứu, viện dẫn trực tiếp văn bản hợp nhất, mà không phải tìm hiểu, đối chiếu thủ công giữa văn bản gốc và các văn bản sửa đổi, bổ sung (nếu có). Quy định mới làm rõ hơn giá trị sử dụng của văn bản hợp nhất trong hoạt động chuyên môn, không chỉ dừng ở mục đích tra cứu, thi hành. Đối với Hội đồng nhân dân cấp tỉnh, cấp xã, quy định này có ý nghĩa trực tiếp. Trong báo cáo thẩm tra, báo cáo giám sát việc viện dẫn đúng văn bản hợp nhất giúp hạn chế sai sót do bỏ sót các lần sửa đổi, bổ sung. Văn bản hợp nhất không phải là văn bản quy phạm pháp luật độc lập, mà là kết quả kỹ thuật của việc cập nhật nội dung đã được sửa đổi, bổ sung vào văn bản được sửa đổi, bổ sung. Vì vậy, khi thẩm tra các nội dung phức tạp về hiệu lực, thẩm quyền, điều khoản chuyển tiếp hoặc phạm vi sửa đổi, vẫn phải đối chiếu với văn bản gốc và các văn bản sửa đổi, bổ sung tương ứng.

Pháp lệnh quy định dự thảo phần nội dung hợp nhất được trình đồng thời với dự thảo văn bản sửa đổi, bổ sung khi trình cơ quan, người có thẩm quyền xem xét, thông qua/ban hành văn bản sửa đổi, bổ sung; văn bản hợp nhất được đăng tải đồng thời với văn bản sửa đổi, bổ sung. Quy định này góp phần khắc phục những hạn chế về việc chậm ban hành văn bản hợp nhất thời gian qua, đồng thời, có ý nghĩa tích cực trong hoạt động soạn thảo văn bản quy phạm pháp luật và hoàn thiện kỹ thuật lập pháp. Việc chuẩn bị dự thảo phần nội dung hợp nhất ngay từ giai đoạn xây dựng dự thảo văn bản sửa đổi, bổ sung giúp cơ quan chủ trì soạn thảo kịp thời phát hiện, điều chỉnh những quy định chưa bảo đảm kỹ thuật soạn thảo, góp phần nâng cao chất lượng của công tác lập pháp. Pháp lệnh đã mở rộng phạm vi và đối tượng hợp nhất để góp phần đảm bảo cho hệ thống pháp luật đơn giản, rõ ràng, dễ sử dụng, nâng cao hiệu quả thi hành pháp luật. Theo đó, việc hợp nhất văn bản áp dụng đối với tất cả các văn bản quy phạm pháp luật được sửa đổi, bổ sung, đính chính, bãi bỏ một phần, hết hiệu lực một phần, tạm ngưng hiệu lực một phần hoặc công bố tiếp tục có hiệu lực một phần (trước đây, chỉ thực hiện việc hợp nhất đối với văn bản quy phạm pháp luật được sửa đổi, bổ sung). Quy định này phù hợp với thực tiễn xử lý văn bản quy phạm pháp luật. Đối với HĐND cấp tỉnh, cấp xã, nhiều nghị quyết sau khi ban hành có thể được sửa đổi, bổ sung, bãi bỏ một phần hoặc điều chỉnh hiệu lực ở nhiều thời điểm khác nhau. Nếu không hợp nhất kịp thời, việc theo dõi hiệu lực và áp dụng nghị quyết có thể thiếu thống nhất, ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng tham mưu, thẩm tra và giám sát.

Pháp lệnh năm 2026 bổ sung trách nhiệm của Chủ tịch HĐND trong việc tổ chức thực hiện hợp nhất và ký xác thực văn bản hợp nhất đối với văn bản do HĐND cùng cấp ban hành. Đồng thời, Chủ tịch UBND cấp tỉnh tổ chức thực hiện hợp nhất và ký xác thực văn bản hợp nhất đối với văn bản do mình ban hành và văn bản do UBND cùng cấp ban hành; Chủ tịch UBND cấp xã thực hiện đối với văn bản do UBND cùng cấp ban hành. Từ khi pháp lệnh có hiệu lực, trách nhiệm hợp nhất văn bản không còn là vấn đề ở Trung ương mà trở thành yêu cầu nghiệp vụ trực tiếp đối với HĐND, UBND cấp tỉnh và cấp xã. Đối với HĐND tỉnh, cần sớm rà soát danh mục nghị quyết quy phạm pháp luật còn hiệu lực đã được sửa đổi, bổ sung, bãi bỏ một phần hoặc điều chỉnh hiệu lực để xác định văn bản cần hợp nhất, nhất là các nghị quyết quy định cơ chế, chính sách, phân cấp, đầu tư công, tổ chức bộ máy…

Cơ quan, đơn vị được giao chủ trì soạn thảo văn bản sửa đổi, bổ sung có trách nhiệm chuẩn bị dự thảo phần nội dung hợp nhất để trình đồng thời với dự thảo văn bản sửa đổi, bổ sung khi trình thông qua hoặc ký ban hành. Quy định này tác động trực tiếp đến quy trình chuẩn bị hồ sơ nghị quyết của HĐND. Đối với các nghị quyết do UBND tỉnh trình HĐND tỉnh, sở, ngành được giao chủ trì soạn thảo dự thảo nghị quyết sửa đổi, bổ sung cần chuẩn bị đồng thời dự thảo phần nội dung hợp nhất. Đối với nghị quyết do Thường trực HĐND, các Ban của HĐND hoặc cơ quan khác được giao chủ trì tham mưu, trách nhiệm chuẩn bị nội dung hợp nhất cũng cần được xác định ngay từ giai đoạn xây dựng hồ sơ. Ban Pháp chế và các Ban của HĐND cần quan tâm thêm một nội dung trong hồ sơ trình: dự thảo nghị quyết có làm phát sinh trách nhiệm hợp nhất hay không; nếu có, cơ quan trình đã chuẩn bị dự thảo phần nội dung hợp nhất chưa; nội dung hợp nhất có phản ánh đầy đủ phần sửa đổi, bổ sung, bãi bỏ, điều khoản chuyển tiếp và hiệu lực thi hành hay không.

Pháp lệnh năm 2026 quy định chặt chẽ về thời hạn hoàn thành hợp nhất. Đối với các chủ thể ở địa phương, trường hợp văn bản sửa đổi, bổ sung có hiệu lực sau 07 ngày kể từ ngày thông qua hoặc ký ban hành thì văn bản hợp nhất phải hoàn thành trong thời hạn 07 ngày; nếu có hiệu lực trong vòng 07 ngày thì phải ký xác thực chậm nhất là ngày văn bản sửa đổi, bổ sung có hiệu lực. Như vậy, việc hợp nhất không thể coi là công việc kỹ thuật thực hiện sau kỳ họp. Với nghị quyết sửa đổi, bổ sung nhiều nội dung, cơ quan trình, cơ quan soạn thảo và cơ quan tham mưu phục vụ HĐND cần chuẩn bị dự thảo nội dung hợp nhất ngay trong quá trình hoàn thiện hồ sơ trình HĐND.

Pháp lệnh năm 2026 sửa đổi quy định về đăng tải văn bản hợp nhất theo hướng gắn với Công báo điện tử, Cơ sở dữ liệu quốc gia về pháp luật và cổng/trang thông tin điện tử của cơ quan có thẩm quyền. Người có thẩm quyền ký xác thực văn bản hợp nhất phải gửi văn bản hợp nhất ngay trong ngày ký xác thực đến cơ quan có trách nhiệm đăng tải; văn bản hợp nhất được khai thác miễn phí, trừ trường hợp có nội dung bí mật nhà nước hoặc không được công khai trên mạng theo quy định.

Từ những quy định nêu trên, Hội đồng nhân dân tỉnh, xã cần rà soát toàn bộ nghị quyết quy phạm pháp luật còn hiệu lực của HĐND đã được sửa đổi, bổ sung, bãi bỏ một phần hoặc điều chỉnh hiệu lực để xây dựng danh mục văn bản cần hợp nhất. Trong hoạt động thẩm tra, các Ban của HĐND cần kiểm tra tính thống nhất giữa dự thảo nghị quyết sửa đổi, bổ sung với nghị quyết hiện hành; làm rõ các nội dung tác động đến hiệu lực, điều khoản chuyển tiếp, trách nhiệm thi hành và khả năng hợp nhất sau khi văn bản được thông qua. Viện dẫn văn bản hợp nhất trong hồ sơ, tài liệu phục vụ kỳ họp cần thực hiện đúng quy định mới; đồng thời vẫn phải duy trì nguyên tắc kiểm tra văn bản gốc, văn bản sửa đổi, bổ sung và hiệu lực pháp lý của từng quy định có liên quan.

Với quan điểm lấy người dân, doanh nghiệp là trung tâm trong thiết kế chính sách, Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành Pháp lệnh số 01/2026/UBTVQH16 không chỉ tháo gỡ những khó khăn sau 14 năm thi hành Pháp lệnh Hợp nhất văn bản quy phạm pháp luật, mà còn là nền tảng để bảo đảm tính công khai, minh bạch, đầy đủ của hệ thống pháp luật Việt Nam, giúp tổ chức, cá nhân dễ dàng tiếp cận, tra cứu, viện dẫn và thực hiện pháp luật một cách nhất quán, nghiêm minh, hiệu quả.

Ảnh Infographic minh họa.