Hội nghị Hội đồng nhân dân toàn quốc triển khai phương hướng, nhiệm vụ nhiệm kỳ 2026 - 2031.

Trong tiến trình xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam của Nhân dân, do Nhân dân và vì Nhân dân, HĐND các cấp giữ vai trò là cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương, đại diện cho ý chí, nguyện vọng và quyền làm chủ của Nhân dân. Để HĐND thực sự hoạt động hiệu lực, hiệu quả, đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới, việc phát huy tinh thần trách nhiệm và vai trò trung tâm của đại biểu HĐND trên tất cả các mặt công tác có ý nghĩa then chốt, mang tính quyết định.

Trước hết, cần khẳng định đại biểu HĐND là “cầu nối” trực tiếp, tin cậy giữa Đảng, Nhà nước với Nhân dân; đồng thời là trung tâm, là hạt nhân quyết định chất lượng toàn bộ hoạt động của HĐND, từ khâu chuẩn bị, thảo luận, quyết nghị đến giám sát việc tổ chức thực hiện. Hiệu lực, hiệu quả hoạt động của HĐND phụ thuộc trực tiếp vào bản lĩnh chính trị vững vàng, tư duy độc lập, năng lực phân tích, phản biện chính sách và tinh thần trách nhiệm cao của mỗi đại biểu.

Đổi mới, nâng cao chất lượng hoạt động của HĐND trước hết phải bắt đầu từ việc nâng tầm chất lượng thảo luận tại kỳ họp. Đại biểu không chỉ dừng lại ở việc “phát biểu ý kiến” mà cần chuyển mạnh sang “tranh luận, phản biện”, lấy hiệu quả, tính khả thi và tác động thực tiễn làm thước đo. Mỗi ý kiến cần dựa trên quy định của pháp luật hiện hành, cơ sở dữ liệu, số liệu cụ thể, có so sánh, đối chiếu, chỉ rõ những điểm còn bất cập trong dự thảo báo cáo, nghị quyết, trong điều hành của cơ quan quản lý. Đại biểu phải dám nêu vấn đề khó, vấn đề còn ý kiến khác nhau; đồng thời đề xuất phương án lựa chọn có căn cứ, có tính khả thi cao. Chất lượng thảo luận chỉ thực sự được nâng lên khi mỗi đại biểu thể hiện được chính kiến rõ ràng, lập luận chặt chẽ và trách nhiệm đến cùng với quan điểm của mình.

Đại biểu HĐND tỉnh phát biểu thảo luận tại phiên họp Tổ.

Song song với đó, cần tiếp tục nâng cao tính sắc bén, thực chất trong hoạt động giám sát - khâu then chốt bảo đảm các nghị quyết của HĐND đi vào cuộc sống. Giám sát không chỉ dừng lại ở việc nghe báo cáo, xem văn bản mà phải chuyển mạnh sang kiểm chứng thực tiễn, lấy kết quả, hiệu quả làm thước đo, đối chiếu cụ thể giữa mục tiêu nghị quyết với tình hình triển khai trên thực tế. Đại biểu HĐND cần phân tích, đánh giá toàn diện những tồn tại, hạn chế; chỉ rõ nguyên nhân chủ quan, khách quan, xác định rõ trách nhiệm của từng cơ quan, đơn vị, cá nhân có liên quan. Đặc biệt, phải tập trung giám sát các vấn đề bức xúc, nổi cộm, những lĩnh vực dễ phát sinh tiêu cực, những nội dung chậm triển khai, kéo dài nhiều năm hoặc có dấu hiệu tái diễn, gây bức xúc trong Nhân dân. Quan trọng hơn, hoạt động giám sát phải gắn chặt với theo dõi, đôn đốc sau giám sát; bảo đảm các kiến nghị không dừng lại trên giấy, không bị tồn đọng, mà được cụ thể hóa bằng kế hoạch, lộ trình, thời hạn và cơ chế kiểm tra, giám sát việc thực hiện. Cần coi kết quả thực hiện kiến nghị sau giám sát là tiêu chí quan trọng để đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ của các cơ quan chịu sự giám sát.

Chỉ khi mỗi đại biểu HĐND thực sự theo đuổi vấn đề đến cùng, kiên trì, quyết liệt trong giám sát và tái giám sát thì hoạt động giám sát mới phát huy đầy đủ hiệu lực, hiệu quả, góp phần nâng cao kỷ luật, kỷ cương hành chính, củng cố niềm tin của cử tri và Nhân dân đối với cơ quan dân cử.

Ban Văn hóa - Xã hội HĐND tỉnh giám sát thực tế tại bếp ăn Trường Phổ thông dân tộc Nội trú THCS Xín Mần.

Đối với công tác thẩm tra, đây là “khâu gác cổng” quan trọng, quyết định chất lượng đầu vào trước khi HĐND xem xét, thảo luận và quyết định. Đại biểu HĐND tham gia thẩm tra không chỉ dừng lại ở việc rà soát tính hợp pháp, hợp lệ của hồ sơ, dự thảo nghị quyết mà cần đi sâu phân tích, đánh giá toàn diện về tính hợp lý, tính khả thi và tác động của chính sách đối với thực tiễn phát triển kinh tế - xã hội của địa phương. Trong thẩm tra, đại biểu phải thể hiện rõ chính kiến, có lập luận chặt chẽ, căn cứ xác đáng; trong đó cần làm rõ nội dung nào đã chín, đủ điều kiện trình HĐND quyết định; nội dung nào còn thiếu cơ sở pháp lý hoặc thực tiễn; chính sách nào còn tiềm ẩn rủi ro, dễ phát sinh vướng mắc trong quá trình tổ chức thực hiện. Đồng thời, phải chủ động đề xuất phương án chỉnh sửa, hoàn thiện cụ thể, khả thi, có địa chỉ rõ ràng, tránh tình trạng thẩm tra chung chung, hình thức, nể nang, né tránh trách nhiệm hoặc chưa thể hiện rõ quan điểm.

Bên cạnh đó, cần tăng cường khảo sát thực tế, tham vấn ý kiến chuyên gia, đối tượng chịu tác động và cử tri để bảo đảm nội dung thẩm tra bám sát thực tiễn, phản ánh đúng hơi thở cuộc sống. Chỉ khi công tác thẩm tra được thực hiện một cách nghiêm túc, khoa học, khách quan và trách nhiệm thì mỗi nghị quyết được ban hành mới thực sự có chất lượng, khả thi và đi vào cuộc sống. Nâng cao chất lượng thẩm tra chính là nâng cao chất lượng, hiệu lực, hiệu quả của nghị quyết HĐND ngay từ khâu đầu vào.

Trên cơ sở đó, vai trò của đại biểu được thể hiện tập trung nhất ở quyết định các vấn đề quan trọng của địa phương. Quyết định của HĐND không chỉ là biểu quyết thông qua mà là sự lựa chọn chính sách, lựa chọn phương án phát triển. Vì vậy, mỗi đại biểu cần cân nhắc kỹ lưỡng giữa các phương án, đánh giá đầy đủ tác động kinh tế - xã hội, khả năng cân đối nguồn lực và mức độ ảnh hưởng đến đời sống Nhân dân. Một nghị quyết chỉ thực sự có giá trị khi phản ánh đúng thực tiễn, đúng nhu cầu phát triển và có khả năng tổ chức thực hiện hiệu quả.

Ủy viên chuyên trách Ban Pháp chế HĐND tỉnh phát biểu ý kiến tại phiên thẩm tra.

Gắn với các nội dung trên, yêu cầu xuyên suốt là đại biểu HĐND phải tăng cường bám sát cơ sở, gần dân, lắng nghe và phản ánh trung thực ý kiến, kiến nghị của Nhân dân. Đây không chỉ là kênh thông tin quan trọng mà còn là cơ sở thực tiễn để đại biểu tham gia thảo luận, giám sát, thẩm tra và quyết định một cách đúng đắn. Đại biểu cần chủ động tiếp xúc, đối thoại với Nhân dân, nhất là ở những địa bàn còn khó khăn, những lĩnh vực phát sinh nhiều vướng mắc; từ đó phát hiện sớm vấn đề và kiến nghị giải pháp phù hợp.

Trong bối cảnh chuyển đổi số, đại biểu cần khai thác hiệu quả các nguồn dữ liệu, ứng dụng công nghệ để nâng cao chất lượng phân tích, dự báo và giám sát. Việc kết hợp giữa “thực tiễn cơ sở” và “dữ liệu số” sẽ giúp đại biểu nâng cao tính khoa học, tính thuyết phục trong hoạt động.

Từ yêu cầu thực tiễn đổi mới và nâng cao chất lượng hoạt động của HĐND trong giai đoạn hiện nay, đòi hỏi tiếp tục cần có những giải pháp đồng bộ, quyết liệt nhằm phát huy đầy đủ vai trò, trách nhiệm của đại biểu HĐND trên tất cả các mặt công tác.

Trước hết, cần tiếp tục nâng cao chất lượng đại biểu theo hướng chuyên nghiệp, bản lĩnh, trách nhiệm và thực chất hơn. Chú trọng bồi dưỡng kỹ năng phân tích chính sách, kỹ năng phản biện, kỹ năng giám sát và xử lý thông tin; đồng thời, có cơ chế đánh giá đại biểu dựa trên mức độ tham gia thực chất, hiệu quả vào các hoạt động của HĐND, gắn với sản phẩm cụ thể và kết quả đầu ra rõ ràng.

Thứ hai, tiếp tục đổi mới phương thức tổ chức kỳ họp HĐND theo hướng khoa học, linh hoạt, tăng thời lượng thảo luận, đối thoại, làm rõ vấn đề đến cùng; nâng cao chất lượng hoạt động chất vấn và trả lời chất vấn, coi đây là kênh giám sát trực tiếp, hiệu quả, thể hiện rõ vai trò, trách nhiệm và bản lĩnh của đại biểu trước cử tri và Nhân dân.

Thứ ba, tăng cường vai trò, trách nhiệm của Thường trực HĐND, các Ban của HĐND và Tổ đại biểu HĐND trong việc điều hòa, phân công, hướng dẫn và theo dõi hoạt động của đại biểu; bảo đảm mỗi đại biểu được giao nhiệm vụ cụ thể, phù hợp với lĩnh vực, gắn với yêu cầu nhiệm vụ và có cơ chế kiểm tra, đánh giá kết quả thực hiện.

Phát huy tinh thần trách nhiệm, vai trò trung tâm của đại biểu HĐND không chỉ là yêu cầu trước mắt mà còn là nhiệm vụ lâu dài, xuyên suốt. Khi mỗi đại biểu thực sự chủ động, bản lĩnh, sâu sát thực tiễn, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung, HĐND sẽ ngày càng khẳng định vị trí là cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương, hoạt động hiệu lực, hiệu quả, đáp ứng yêu cầu phát triển nhanh và bền vững trong giai đoạn mới.