Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 07/01/2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam tiếp tục khẳng định yêu cầu phát huy vai trò của văn hóa, gia đình và con người Việt Nam trong sự nghiệp phát triển đất nước. Cụ thể hóa chủ trương đó, ngày 02/7/2026, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 1189/QĐ-TTg về Kế hoạch triển khai đồng bộ hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hóa, hệ giá trị gia đình, chuẩn mực con người Việt Nam. Kế hoạch đặt ra yêu cầu quan trọng: đưa các hệ giá trị thấm sâu vào đời sống xã hội, phát huy vai trò của văn hóa, gia đình và con người Việt Nam trong phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh và phát triển nhanh, bền vững đất nước.

Đại hội XIV của Đảng xác định: Văn hóa là nền tảng tinh thần, sức mạnh nội sinh, động lực to lớn cho sự phát triển nhanh, bền vững của đất nước.

Bốn hệ giá trị - nền tảng định hướng con người và xã hội trong thời kỳ mới

Quyết định 1189/QĐ-TTg đặt hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hóa, hệ giá trị gia đình và chuẩn mực con người Việt Nam trong một chỉnh thể thống nhất, có mối quan hệ chặt chẽ, tác động và thúc đẩy lẫn nhau; trong đó:

Hệ giá trị quốc gia (hòa bình, thống nhất, độc lập, dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh, hạnh phúc) định hướng lý tưởng, mục tiêu và khát vọng phát triển đất nước, bồi đắp lòng yêu nước, niềm tự hào dân tộc, ý thức công dân, tinh thần thượng tôn pháp luật, trách nhiệm xã hội, tinh thần đoàn kết, ý chí tự lực, tự cường và trách nhiệm xây dựng, bảo vệ Tổ quốc.

Hệ giá trị văn hóa (dân tộc, dân chủ, nhân văn, khoa học) tạo nền tảng tinh thần của xã hội, bồi dưỡng lòng nhân ái, nghĩa tình, trung thực, khoan dung, tôn trọng sự khác biệt, lối sống văn minh, tinh thần dân chủ, tư duy khoa học, năng lực sáng tạo và trách nhiệm giữ gìn, phát huy bản sắc văn hóa dân tộc.

Hệ giá trị gia đình (ấm no, hạnh phúc, tiến bộ, văn minh) là môi trường đầu tiên hình thành và nuôi dưỡng nhân cách con người, vun đắp tình yêu thương, sự tôn trọng, bình đẳng, chia sẻ, trách nhiệm, hiếu thảo, thủy chung và sự gắn kết giữa các thành viên.

Chuẩn mực con người Việt Nam (yêu nước, đoàn kết, tự cường, nghĩa tình, trung thực, trách nhiệm, kỷ cương, sáng tạo) là sự kết tinh các giá trị quốc gia, văn hóa và gia đình, được thể hiện qua các phẩm chất cốt lõi: yêu nước, đoàn kết, tự cường, nghĩa tình, trung thực, trách nhiệm, kỷ cương, sáng tạo, khát vọng vươn lên và tinh thần cống hiến.

Có thể thấy, bốn hệ giá trị tạo thành một chỉnh thể thống nhất: giá trị quốc gia định hướng mục tiêu và khát vọng; văn hóa tạo môi trường tinh thần; gia đình nuôi dưỡng nhân cách; con người là chủ thể thực hành và lan tỏa các giá trị. Vì vậy, triển khai các hệ giá trị không phải là một nhiệm vụ riêng của ngành văn hóa, mà là công việc của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội.

Các giá trị quốc gia giữ vai trò định hướng mục tiêu, lý tưởng và khát vọng phát triển.

Từ nhận thức đến hành động - để các giá trị thực sự đi vào đời sống

Một trong những yêu cầu quan trọng của Kế hoạch là cụ thể hóa các hệ giá trị thành những tiêu chí, chuẩn mực phù hợp với từng đối tượng, từng lĩnh vực và từng địa bàn; đồng thời lồng ghép việc thực hiện các hệ giá trị vào các chiến lược, chương trình, kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội, tăng cường kiểm tra, giám sát và đánh giá kết quả thực hiện.

Điều quan trọng là không để các giá trị chỉ dừng lại ở khẩu hiệu hay trong các hoạt động tuyên truyền, mà phải chuyển hóa thành chuẩn mực ứng xử, hành vi cụ thể và kết quả trong thực tiễn.

Gia đình là nơi hình thành những nền tảng đầu tiên của nhân cách; nhà trường góp phần hình thành tri thức, kỹ năng, đạo đức và lối sống; cơ quan, đơn vị là môi trường thực hành văn hóa công vụ; doanh nghiệp xây dựng văn hóa kinh doanh và trách nhiệm xã hội; cộng đồng là không gian để các giá trị được thực hành, kiểm chứng và lan tỏa.

Vì vậy, cần tăng cường sự gắn kết giữa gia đình - nhà trường - xã hội, tạo thành môi trường thống nhất trong giáo dục, rèn luyện và hình thành nhân cách con người. Trong mỗi môi trường, các giá trị cần được thể hiện bằng những việc làm cụ thể: tôn trọng pháp luật, giữ gìn kỷ cương, ứng xử văn minh, trung thực trong công việc, có trách nhiệm với cộng đồng, biết sẻ chia và sẵn sàng cống hiến.

Đối với vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, việc thực hành các hệ giá trị cần được đặt trong mối quan hệ hài hòa giữa bảo tồn bản sắc và phát triển. Cần gắn việc gìn giữ tiếng nói, chữ viết, phong tục, tập quán, lễ hội, tri thức dân gian và các giá trị văn hóa truyền thống với nâng cao dân trí, phát triển sinh kế, giảm nghèo bền vững, xây dựng đời sống văn hóa và củng cố khối đại đoàn kết các dân tộc.

Đồng bào Pà Thẻn xã Minh Quang gìn giữ và trao truyền nghi lễ Nhảy lửa - di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.

Đặc biệt, cần nhìn nhận văn hóa không phải là lĩnh vực đứng bên ngoài quá trình phát triển. Các giá trị văn hóa phải được hiện diện trong từng quyết sách, từng chương trình và từng hoạt động phát triển. Đó là văn hóa trong quản trị nhà nước, văn hóa công vụ, văn hóa kinh doanh, văn hóa học đường, văn hóa trong chăm sóc sức khỏe, văn hóa trong xây dựng nông thôn mới, đô thị văn minh và văn hóa trong không gian số.

Đối với các địa phương miền núi, việc phát huy giá trị văn hóa còn có thể gắn chặt với phát triển du lịch cộng đồng, sản phẩm OCOP, làng nghề, nông nghiệp đặc sản, giáo dục truyền thống và chuyển đổi số. Khi các giá trị văn hóa được kết nối với sinh kế, văn hóa không chỉ được bảo tồn mà còn trở thành nguồn lực phát triển, tạo việc làm, nâng cao thu nhập, cải thiện đời sống và củng cố niềm tự hào, ý thức gìn giữ bản sắc của cộng đồng.

Hội đồng nhân dân với vai trò đưa các giá trị vào quyết sách và đời sống địa phương

Để các hệ giá trị thực sự trở thành sức mạnh nội sinh, HĐND cần phát huy vai trò quyết định chính sách, phân bổ nguồn lực và giám sát kết quả thực hiện. Các giá trị về nhân văn, công bằng, trách nhiệm, kỷ cương, đoàn kết, tự lực, tự cường, sáng tạo cần được cụ thể hóa trong các quyết sách về giáo dục, y tế, an sinh xã hội, giảm nghèo, bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa, phát triển du lịch, nguồn nhân lực và nâng cao chất lượng đời sống Nhân dân.

Trong giám sát cần chuyển mạnh từ xem xét “đúng quy trình” sang đánh giá “hiệu quả thực chất, giá trị mang lại cho người dân”. Trong mô hình chính quyền địa phương hai cấp, HĐND càng phải sâu sát cơ sở, lắng nghe Nhân dân, nhất là ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số và địa bàn khó khăn, để các chính sách không chỉ đúng mà còn trúng, sát thực tiễn và đi vào cuộc sống.

Đó cũng chính là cách HĐND góp phần biến giá trị thành quyết sách, quyết sách thành nguồn lực, nguồn lực thành kết quả phát triển, để văn hóa và con người thực sự trở thành nền tảng tinh thần, sức mạnh nội sinh, góp phần xây dựng địa phương ngày càng giàu đẹp, văn minh, hạnh phúc trong kỷ nguyên mới.