Bảo tồn nghề dệt thổ cầm truyền thống của đồng bào dân tộc thiểu số trên địa bàn tỉnh.

Trong bối cảnh hội nhập ngày càng sâu rộng, nhiều giá trị văn hóa truyền thống đang đứng trước nguy cơ mai một; quá trình đô thị hóa, tác động của kinh tế thị trường và sự thay đổi trong đời sống xã hội đặt ra yêu cầu cấp thiết phải có những giải pháp đồng bộ nhằm bảo tồn, phát huy di sản văn hóa. Từ yêu cầu thực tiễn đó, ngày 30/6/2026, Ủy ban nhân dân tỉnh đã ban hành Quyết định số 1700/QĐ-UBND phê duyệt Đề án "Bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa truyền thống tốt đẹp của các dân tộc trên địa bàn tỉnh Tuyên Quang gắn với phát triển du lịch giai đoạn 2026-2030, định hướng đến năm 2035". Đây là một trong những đề án quan trọng nhằm cụ thể hóa các nghị quyết của Trung ương và của tỉnh về phát triển văn hóa, phát triển du lịch và xây dựng con người Tuyên Quang trong giai đoạn mới.

Văn hóa - nguồn lực nội sinh cho phát triển

Tuyên Quang có kho tàng di sản văn hóa phong phú với 663 di sản văn hóa phi vật thể, trong đó có 53 di sản được đưa vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, 01 di sản được UNESCO ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại, cùng hàng trăm di tích lịch sử, văn hóa, danh lam thắng cảnh và hệ thống làng văn hóa truyền thống đặc sắc. Đây là nguồn tài nguyên quý giá, tạo nên lợi thế cạnh tranh riêng có của tỉnh trong phát triển du lịch văn hóa, du lịch cộng đồng và các ngành công nghiệp văn hóa.

Tuy nhiên, nhiều loại hình di sản đang đứng trước nguy cơ mai một; đội ngũ nghệ nhân ngày càng cao tuổi; việc truyền dạy giữa các thế hệ còn gặp nhiều khó khăn; khai thác giá trị văn hóa phục vụ du lịch ở một số nơi còn thiếu chiều sâu, chưa tạo được chuỗi giá trị kinh tế bền vững. Chính vì vậy, việc xây dựng và triển khai Đề án không chỉ là yêu cầu trước mắt mà còn là định hướng chiến lược lâu dài để biến tiềm năng văn hóa thành nguồn lực phát triển.

Lễ cấp sắc của người dân tộc dao đỏ tại tỉnh Tuyên Quang.

Lấy bảo tồn làm nền tảng, lấy phát triển làm mục tiêu

Một điểm mới nổi bật của Đề án là xác định rõ quan điểm bảo tồn để phát triển và phát triển để bảo tồn. Theo đó, cộng đồng các dân tộc là chủ thể sáng tạo và gìn giữ văn hóa; Nhà nước giữ vai trò định hướng, hỗ trợ; đồng thời huy động sự tham gia của doanh nghiệp và toàn xã hội trong bảo tồn, phát huy giá trị di sản. Bảo tồn văn hóa được gắn chặt với chuyển đổi số, xây dựng nông thôn mới, phát triển du lịch cộng đồng, tạo sinh kế và nâng cao đời sống của người dân.

Đề án đặt ra nhiều mục tiêu cụ thể đến năm 2030 như: hoàn thành kiểm kê di sản; số hóa toàn bộ di sản văn hóa phi vật thể quốc gia; lập hồ sơ đề nghị công nhận thêm các di sản quốc gia; phục dựng các lễ hội truyền thống; xây dựng các làng văn hóa du lịch cộng đồng đạt tiêu chuẩn ASEAN; mở các lớp truyền dạy dân ca, dân vũ, nghề thủ công; bảo tồn trang phục của các dân tộc có nguy cơ mai một... Định hướng đến năm 2035, tỉnh hướng tới xây dựng hệ sinh thái văn hóa - du lịch thông minh, phát triển mạnh các sản phẩm du lịch trải nghiệm và từng bước hoàn thiện hồ sơ đề nghị UNESCO ghi danh Nghệ thuật khèn của người Mông là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại.

Biến di sản thành tài sản phát triển

Điểm đáng chú ý của Đề án là không dừng lại ở bảo tồn mà hướng tới chuyển hóa các giá trị văn hóa thành nguồn lực phát triển kinh tế. Từ kiến trúc nhà ở truyền thống, trang phục dân tộc, nghề thủ công, ẩm thực, lễ hội, nghệ thuật trình diễn dân gian đến tiếng nói, chữ viết và tri thức bản địa... đều được định hướng xây dựng thành các sản phẩm du lịch đặc trưng. Những trải nghiệm như ở nhà sàn truyền thống, học dệt thổ cẩm, nhuộm chàm, chế biến món ăn dân tộc, tham gia lễ hội, thưởng thức dân ca, trải nghiệm nghề thủ công hay khám phá y học dân gian sẽ góp phần tạo nên những sản phẩm du lịch khác biệt, nâng cao giá trị gia tăng cho ngành du lịch của tỉnh.

Đặc biệt, Đề án nhấn mạnh việc đẩy mạnh chuyển đổi số trong bảo tồn và quảng bá di sản; xây dựng cơ sở dữ liệu số về văn hóa; ứng dụng công nghệ trong giới thiệu điểm đến, kết nối du lịch và quảng bá hình ảnh Tuyên Quang. Đây là hướng đi phù hợp với xu thế phát triển hiện nay, góp phần đưa di sản đến gần hơn với du khách trong nước và quốc tế.

Nghi lễ Nhảy lửa của người Pà Thẻn ở xã Tân Trịnh.

Chung tay gìn giữ bản sắc - vun đắp tương lai

Bảo tồn văn hóa không phải là giữ nguyên những giá trị trong quá khứ, mà là làm cho di sản tiếp tục sống trong đời sống đương đại và trở thành nguồn lực cho phát triển. Mỗi nghệ nhân, mỗi người dân, mỗi gia đình và mỗi cộng đồng đều là chủ thể quan trọng trong hành trình gìn giữ bản sắc văn hóa quê hương.

Việc triển khai hiệu quả Đề án sẽ góp phần giữ gìn những giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp của các dân tộc, củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc, nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của Nhân dân, đồng thời xây dựng Tuyên Quang trở thành điểm đến hấp dẫn về du lịch sinh thái, lịch sử và trải nghiệm văn hóa của vùng Trung du và miền núi Bắc Bộ.

Có thể khẳng định, Đề án không chỉ là chương trình hành động về văn hóa, mà còn là chiến lược phát triển lâu dài, thể hiện quyết tâm của tỉnh trong việc biến "vốn văn hóa" thành "nguồn lực phát triển", để mỗi giá trị truyền thống tiếp tục được gìn giữ, lan tỏa và đóng góp thiết thực vào sự phát triển nhanh, bền vững của quê hương Tuyên Quang trong giai đoạn mới.