Theo Nghị quyết số 46/2026/QH16, Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển văn hóa - xã hội, nông thôn, dân tộc và miền núi giai đoạn 2026 - 2035 được hình thành trên cơ sở hợp nhất 4 chương trình mục tiêu quốc gia đã được Quốc hội quyết định trước đó, gồm: phát triển văn hóa; hiện đại hóa, nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo; xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi; chăm sóc sức khỏe, dân số và phát triển.
Người dân xã Nghĩa Thuận được khám bệnh, tư vấn sức khỏe và cấp phát thuốc miễn phí trong chương trình chăm sóc sức khỏe cộng đồng.
Việc hợp nhất tạo điều kiện bố trí, điều phối và sử dụng nguồn lực tập trung hơn; hạn chế sự giao thoa về nội dung, đối tượng, địa bàn; tăng tính liên kết giữa các chính sách phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội, giáo dục, y tế, giảm nghèo và phát triển vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Đây là điểm đáng chú ý đối với các địa phương miền núi, nơi nhiều nhiệm vụ về hạ tầng, sinh kế, văn hóa, giáo dục và chăm sóc sức khỏe cùng được triển khai trên một địa bàn và hướng tới những nhóm đối tượng thụ hưởng có quan hệ chặt chẽ với nhau.
Chương trình đặt mục tiêu xây dựng nông thôn mới hiện đại, giàu đẹp, bản sắc, bền vững, gắn với đô thị hóa và thích ứng với biến đổi khí hậu; thực hiện giảm nghèo đa chiều, bao trùm, bền vững; phát triển kinh tế nông thôn theo hướng xanh, tuần hoàn, sinh thái. Các nhiệm vụ hướng đến nâng cao thu nhập, chất lượng cuộc sống và từng bước thu hẹp khoảng cách phát triển giữa các vùng, miền.
Trong lĩnh vực văn hóa, trọng tâm là nâng cao khả năng tiếp cận, thụ hưởng văn hóa của Nhân dân; bảo tồn, phát huy giá trị di sản; đầu tư có trọng tâm cho các thiết chế, hoạt động văn hóa; phát triển công nghiệp văn hóa và nguồn nhân lực văn hóa, nghệ thuật chất lượng cao. Chương trình đồng thời hướng tới chuẩn hóa, hiện đại hóa hệ thống giáo dục và đào tạo, mở rộng cơ hội học tập, bảo đảm công bằng trong tiếp cận giáo dục; tăng cường chăm sóc sức khỏe ban đầu, phòng bệnh từ sớm, từ xa, nâng cao chất lượng dân số và chăm sóc các nhóm dễ bị tổn thương.
Hợp nhất 4 chương trình mục tiêu quốc gia thành một chương trình giai đoạn 2026-2035. Ảnh minh họa.
Tổng nguồn lực dự kiến thực hiện Chương trình trong giai đoạn 2026 - 2030 là 808.558 tỷ đồng. Trong đó, ngân sách trung ương 345.000 tỷ đồng, gồm 244.200 tỷ đồng vốn đầu tư công và 100.800 tỷ đồng kinh phí thường xuyên; ngân sách địa phương 395.392 tỷ đồng; ngân sách nhà nước dành cho tín dụng chính sách 23.000 tỷ đồng; vốn đối ứng của các cơ sở giáo dục đại học, trường cao đẳng 20.429 tỷ đồng và nguồn huy động hợp pháp khác 24.737 tỷ đồng.
Cùng với quy mô nguồn lực lớn, Nghị quyết yêu cầu phân bổ và sử dụng vốn có trọng tâm, tránh dàn trải, chồng chéo; ưu tiên địa phương khó khăn, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi; tăng cường lồng ghép các nguồn vốn và trách nhiệm của địa phương trong quản lý, sử dụng ngân sách. Việc hợp nhất không làm thay đổi, thu hẹp mục tiêu, phạm vi, đối tượng thụ hưởng, quyền lợi và mức độ ưu tiên đã được Quốc hội quyết định trước đó. Các nhiệm vụ về hạ tầng, sinh kế, giáo dục, y tế, văn hóa và chuyển đổi số đối với vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi tiếp tục được ưu tiên xuyên suốt.
Một yêu cầu quan trọng khác là bảo đảm tính liên tục của chính sách trong quá trình chuyển tiếp. Các kế hoạch, dự toán, nhiệm vụ, dự án, hợp đồng, tài sản và danh sách đối tượng thụ hưởng đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt trong năm 2026 tiếp tục được thực hiện, thanh toán, quyết toán theo cơ chế và văn bản hướng dẫn của các chương trình trước hợp nhất cho đến khi hoàn thành theo thời gian được phê duyệt. Việc lập, phân bổ và giao kế hoạch, dự toán năm 2027 cũng phải bảo đảm các mục tiêu của các chương trình được thực hiện liên tục.
Đối với Tuyên Quang, Nghị quyết tạo cơ sở quan trọng để tỉnh tổ chức đồng bộ hơn các nhiệm vụ phát triển văn hóa, giáo dục, y tế, nông thôn và vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi; đồng thời khắc phục tình trạng phân tán nguồn lực giữa nhiều chương trình có nội dung, địa bàn và đối tượng liên quan. Quá trình triển khai cần xác định rõ thứ tự ưu tiên, lựa chọn đúng nhiệm vụ trọng tâm, bảo đảm công khai, minh bạch và hiệu quả đầu tư. HĐND tỉnh và HĐND cấp xã cần phát huy vai trò quyết định, giám sát việc phân bổ, lồng ghép và sử dụng nguồn lực, góp phần bảo đảm Chương trình được thực hiện đúng mục tiêu, đúng đối tượng và phù hợp với thực tiễn địa phương./.
