Theo Nghị định, việc lấy ý kiến Nhân dân được thực hiện tại các đơn vị hành chính cấp xã chịu ảnh hưởng trực tiếp bởi phương án điều chỉnh. Trường hợp đề án liên quan đến đơn vị hành chính cấp tỉnh, Ủy ban nhân dân cấp tỉnh tổ chức lấy ý kiến toàn bộ Nhân dân tại các xã, phường, thị trấn trong phạm vi tỉnh. Đối với đề án liên quan đến đơn vị hành chính cấp xã, việc lấy ý kiến được thực hiện tại chính đơn vị hành chính đó.
Hướng dẫn việc lấy ý kiến Nhân dân về thành lập, giải thể, nhập, chia, điều chỉnh địa giới và đổi tên đơn vị hành chính. Ảnh minh họa.
Đối tượng lấy ý kiến là hộ gia đình cư trú hợp pháp trên địa bàn chịu tác động trực tiếp của việc điều chỉnh đơn vị hành chính. Việc lấy ý kiến được thực hiện theo nguyên tắc mỗi hộ gia đình tham gia một phiếu, bảo đảm phản ánh đầy đủ, trung thực ý chí, nguyện vọng của Nhân dân, làm căn cứ quan trọng để cơ quan có thẩm quyền xem xét, quyết định.
Hình thức lấy ý kiến chủ yếu được thực hiện thông qua Phiếu lấy ý kiến hộ gia đình theo mẫu ban hành kèm theo Nghị định và quy định của pháp luật về thực hiện dân chủ ở cơ sở. Căn cứ tình hình thực tế, Ủy ban nhân dân cấp tỉnh quyết định hình thức phát phiếu phù hợp hoặc giao cho Ủy ban nhân dân cấp xã tổ chức thực hiện. Đồng thời, Nghị định khuyến khích áp dụng hình thức lấy ý kiến điện tử thông qua cổng thông tin điện tử và các nền tảng trực tuyến hợp pháp, bảo đảm công khai, thuận tiện, minh bạch, phù hợp với điều kiện hạ tầng công nghệ thông tin của địa phương.
Trong quá trình tổ chức lấy ý kiến, Ủy ban nhân dân các cấp có trách nhiệm phối hợp với Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức chính trị – xã hội cùng cấp trong công tác tuyên truyền, vận động Nhân dân tham gia; đồng thời giám sát việc tổ chức thực hiện nhằm bảo đảm đúng quy định, khách quan và minh bạch.
Về trình tự, sau khi xây dựng Đề án điều chỉnh đơn vị hành chính, Ủy ban nhân dân cấp tỉnh gửi mẫu phiếu, tài liệu và hướng dẫn đến Ủy ban nhân dân cấp xã để tổ chức lấy ý kiến Nhân dân. Thời hạn hoàn thành việc lấy ý kiến tại cấp xã là 60 ngày kể từ khi nhận được văn bản chỉ đạo. Trong vòng 05 ngày làm việc kể từ khi kết thúc việc lấy ý kiến, Ủy ban nhân dân cấp xã có trách nhiệm tổng hợp, báo cáo kết quả gửi Hội đồng nhân dân cùng cấp (nếu có) và Ủy ban nhân dân cấp tỉnh; đồng thời công khai kết quả theo quy định.
Ủy ban nhân dân cấp tỉnh có trách nhiệm tổng hợp kết quả lấy ý kiến Nhân dân trên địa bàn, báo cáo Hội đồng nhân dân cùng cấp để xem xét, cho ý kiến; đồng thời gửi Cổng thông tin điện tử Chính phủ và công khai trên trang thông tin điện tử của tỉnh trong thời hạn 05 ngày làm việc kể từ khi nhận được báo cáo của cấp dưới. Việc công khai kết quả là yêu cầu bắt buộc, bảo đảm điều kiện để đại biểu dân cử và Nhân dân giám sát.
Bảo đảm dân chủ, công khai, minh bạch trong quá trình xem xét, quyết định
Theo Nghị định, báo cáo kết quả lấy ý kiến Nhân dân phải thể hiện rõ quá trình tổ chức thực hiện; tổng số hộ gia đình trên địa bàn; số hộ tham gia; số hộ tán thành, không tán thành và các ý kiến khác (nếu có). Hồ sơ kết quả lấy ý kiến là thành phần bắt buộc trong hồ sơ Đề án trình Hội đồng nhân dân xem xét, quyết định theo thẩm quyền.
Đối với đơn vị hành chính cấp tỉnh hoặc cấp xã, trường hợp có từ 50% trở lên tổng số hộ gia đình trên địa bàn tán thành, cơ quan xây dựng Đề án tiếp tục hoàn thiện hồ sơ để trình Hội đồng nhân dân cùng cấp xem xét, cho ý kiến. Trường hợp đơn vị hành chính cấp xã không tổ chức Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân cấp tỉnh hoàn thiện hồ sơ và trình Hội đồng nhân dân cấp tỉnh xem xét theo quy định.
Nghị định cũng quy định rõ trách nhiệm thông tin, tuyên truyền trước và trong quá trình lấy ý kiến. Nội dung Đề án, kế hoạch tổ chức lấy ý kiến, hình thức và thời gian thực hiện phải được công khai trên cổng thông tin điện tử của Chính phủ, của Ủy ban nhân dân các cấp, niêm yết tại trụ sở chính quyền địa phương, nhà văn hóa thôn, tổ dân phố và tuyên truyền trên các phương tiện thông tin đại chúng để Nhân dân biết, tham gia và giám sát.
Bên cạnh đó, Nghị định quy định cụ thể trách nhiệm tiếp nhận, xử lý kiến nghị liên quan đến kết quả lấy ý kiến Nhân dân. Trong thời hạn 05 ngày làm việc, cơ quan có trách nhiệm phải xem xét, giải quyết và thông báo kết quả; trường hợp phát hiện sai sót phải kịp thời chỉnh sửa, đính chính và công bố lại theo đúng quy định.
Nghị định số 321/2025/NĐ-CP có hiệu lực thi hành từ ngày 16/12/2025, đồng thời bãi bỏ Nghị định số 54/2018/NĐ-CP và Nghị định số 66/2023/NĐ-CP trước đây. Việc ban hành Nghị định mới góp phần hoàn thiện cơ sở pháp lý, nâng cao vai trò của cơ quan dân cử trong quyết định các vấn đề quan trọng ở địa phương, đồng thời bảo đảm quyền tham gia và giám sát của Nhân dân trong việc điều chỉnh đơn vị hành chính.
Mời bạn đọc xem chi tiết Nghị định số 321/2025/NĐ-CP tại đây
